Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM)
Traditionele Chinese Geneeskunde — afgekort TCM — is een van de oudste geneeskundige systemen ter wereld, met een ononderbroken traditie van meer dan 2.500 jaar. Het is een omvattend medisch systeem met een eigen theorie over gezondheid en ziekte, eigen diagnostische methoden en meerdere behandelvormen waarvan acupunctuur de bekendste is.
Waar de westerse geneeskunde zich richt op het identificeren en behandelen van specifieke ziekten, kijkt TCM naar het gehele functioneren van de mens. Lichaam, geest en emoties worden niet als gescheiden systemen gezien, maar als een geïntegreerd geheel dat in balans moet zijn voor een goede gezondheid.
De kernprincipes van TCM
Qi — de levensenergie
Qi (uitgesproken als “tsji”) is het centrale begrip in de Chinese geneeskunde. Het is de vitale energie die door het hele lichaam stroomt en alle lichaamsprocessen aandrijft: de bloedsomloop, de spijsvertering, het immuunsysteem, de ademhaling en het denken. Gezondheid bestaat wanneer Qi vrij en in voldoende mate door het lichaam stroomt. Ziekte ontstaat wanneer de Qi-stroom wordt geblokkeerd, verzwakt of uit balans raakt.
Yin en Yang
Yin en Yang beschrijven de twee tegengestelde maar onlosmakelijk verbonden krachten die in alles aanwezig zijn. In het lichaam vertegenwoordigt Yin de koelende, voedende, rustgevende aspecten (bloed, lichaamsvloeistoffen, structuur) en Yang de verwarmende, activerende, bewegende aspecten (energie, stofwisseling, activiteit). Gezondheid is een dynamisch evenwicht tussen Yin en Yang — een tekort of overschot van één van beide leidt tot klachten.
| Yin | Yang |
|---|---|
| Rust, stilte | Activiteit, beweging |
| Koude, koelend | Warmte, verwarmend |
| Nacht, donker | Dag, licht |
| Binnenkant, onder | Buitenkant, boven |
| Voedend, opbouwend | Beschermend, verdedigend |
| Bloed, vloeistoffen | Qi, energie |
De vijf elementen (Wu Xing)
De vijf elementen — Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water — vormen een model om de relaties tussen orgaansystemen, emoties, seizoenen en lichaamsfuncties te begrijpen. Elk element is gekoppeld aan specifieke organen, weefsels, zintuigen en emoties.
| Element | Organen | Emotie | Seizoen | Weefsel |
|---|---|---|---|---|
| Hout | Lever & Galblaas | Woede, frustratie | Lente | Pezen, ogen |
| Vuur | Hart & Dunne Darm | Vreugde, opwinding | Zomer | Bloedvaten, tong |
| Aarde | Milt & Maag | Piekeren, zorgen | Nazomer | Spieren, mond |
| Metaal | Long & Dikke Darm | Verdriet, rouw | Herfst | Huid, neus |
| Water | Nier & Blaas | Angst, vrees | Winter | Botten, oren |
De elementen staan in een voedende en een controlerende relatie tot elkaar: Water voedt Hout (een boom heeft water nodig om te groeien), Hout voedt Vuur, enzovoort. Wanneer dit cyclische systeem in balans is, functioneert het lichaam optimaal. Een verstoring in één element kan via deze relaties doorwerken naar andere orgaansystemen.
Meridianen — het energienetwerk
Qi stroomt door het lichaam via een netwerk van kanalen, de meridianen (ook wel jingluo genoemd). Er zijn twaalf hoofdmeridianen, elk verbonden met een specifiek orgaansysteem, plus acht bijzondere meridianen. De acupunctuurpunten liggen op deze meridianen: door naalden op specifieke punten te plaatsen, kan de acupuncturist de energiestroom beïnvloeden — blokkades opheffen, tekorten aanvullen of een overmaat afleiden.
Elk meridiaan heeft een vast traject door het lichaam. Het Longmeridiaan begint bijvoorbeeld bij de borst en loopt via de binnenzijde van de arm naar de duim. Het Blaasmeridiaan loopt van het hoofd over de gehele rug naar de voet. Dit verklaart waarom een acupuncturist soms naalden ver van de plek van de klacht plaatst: het effect wordt via het meridiaannetwerk overgedragen.
Diagnostiek in de TCM
Een TCM-diagnose is fundamenteel anders dan een westerse diagnose. De acupuncturist kijkt niet alleen naar de specifieke klacht, maar naar het totaalbeeld van de patiënt:
- Anamnese — uitgebreid gesprek over klachten, slaap, eetpatroon, emoties, energieniveau, voorkeur voor warmte of kou
- Tongdiagnostiek — kleur, vorm, coating en vochtigheid van de tong geven informatie over de interne balans
- Polsdiagnostiek — op drie posities aan elke pols worden kwaliteiten gevoeld die corresponderen met de orgaansystemen
- Observatie — gelaatskleur, houding, stem en geur bieden aanvullende diagnostische informatie
Op basis van dit totaalbeeld stelt de acupuncturist een TCM-diagnose: een patroon van disharmonie. Twee patiënten met dezelfde westerse diagnose (bijvoorbeeld hoofdpijn) kunnen vanuit TCM een heel verschillend patroon hebben en dus een andere behandeling krijgen. Omgekeerd kunnen verschillende klachten soms voortkomen uit hetzelfde onderliggende patroon.
Behandelvormen binnen de TCM
| Methode | Toelichting |
|---|---|
| Acupunctuur | Plaatsing van dunne naalden op acupunctuurpunten om de Qi-stroom te reguleren |
| Moxibustie (moxa) | Verwarming van acupunctuurpunten met gedroogde Artemisia (bijvoet) om Yang te versterken en kou te verdrijven |
| Cupping (koptherapie) | Zuignapjes op de huid creëren onderdruk, wat de doorbloeding stimuleert en stagnatie oplost |
| Tuina (Chinese massage) | Therapeutische massage die dezelfde principes als acupunctuur volgt maar met de handen werkt |
| Voedingsleer | Voedingsadvies op basis van de thermische en energetische eigenschappen van voedingsmiddelen |
| Qigong | Bewegings- en ademhalingsoefeningen om de Qi-circulatie te ondersteunen |
Bij Praktijk ter Horst werken we voornamelijk met acupunctuur, aangevuld met moxibustie en voedingsadvies waar nodig. De keuze van behandelmethode hangt af van uw specifieke diagnose en klachtenpatroon.
Veelgestelde vragen over TCM
- Is TCM bewezen effectief? — Ja, voor veel indicaties. De WHO heeft een uitgebreide indicatielijst gepubliceerd en het aantal wetenschappelijke studies groeit gestaag.
- Kan TCM naast reguliere medicijnen? — In de meeste gevallen wel. Acupunctuur heeft weinig bijwerkingen en kan vaak veilig worden gecombineerd met reguliere behandelingen. Overleg altijd met uw behandelaar.
- Hoe lang bestaat TCM al? — De oudste geschreven bron, de Huangdi Neijing (Het Klassieke Boek van de Gele Keizer), dateert van circa 200 voor Christus, maar de mondelinge traditie is nog ouder.
Meer weten?
Bent u benieuwd hoe de principes van TCM kunnen worden toegepast op uw klachten? Bekijk onze behandelingen of neem contact op voor een gratis kennismakingsgesprek. We leggen graag uit hoe Chinese geneeskunde u kan helpen.