Voedingsadvies vanuit de Chinese Geneeskunde
Voedingsadvies vanuit de Chinese geneeskunde
Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) is voeding veel meer dan alleen brandstof voor het lichaam. Voedsel wordt beschouwd als een krachtig middel om de gezondheid te ondersteunen, klachten te verlichten en ziekten te voorkomen. De Chinese voedingsleer — ook wel diëtetiek genoemd — is een van de vijf pijlers van de TCM, naast acupunctuur, tuina-massage, qi gong en fytotherapie. Bij Praktijk ter Horst geven wij persoonlijk voedingsadvies dat is afgestemd op uw individuele constitutie, uw klachtenpatroon en het seizoen.
Voeding volgens de Chinese geneeskunde
In de westerse voedingsleer draait het vooral om calorieën, vitaminen en mineralen. De Chinese voedingsleer kijkt anders: elk voedingsmiddel heeft een thermische werking (verwarmend, verkoelend of neutraal), een bepaalde smaak (zoet, zuur, bitter, scherp of zout) en een richting (stijgend, dalend, naar binnen of naar buiten werkend). Door de juiste voedingsmiddelen te kiezen, kunt u de energiebalans in uw lichaam positief beïnvloeden.
De vijf smaken in de Chinese voedingsleer
Elke smaak heeft een specifieke werking op het lichaam en is gekoppeld aan een orgaansysteem. Een evenwichtige verdeling van alle vijf smaken in uw dagelijkse voeding draagt bij aan een optimale gezondheid:
| Smaak | Orgaan | Werking | Voorbeelden |
|---|---|---|---|
| Zoet | Milt & Maag | Voedend, opbouwend, ontspannend en harmoniserend | Rijst, zoete aardappel, pompoen, wortel, dadels, honing |
| Zuur | Lever & Galblaas | Samentrekkend, bewaart lichaamsvochten, stopt overmatig zweten of diarree | Citrusvruchten, azijn, tomaat, yoghurt, zuurkool |
| Bitter | Hart & Dunne darm | Drogend, zuiverend, leidt energie naar beneden, koelt hitte | Rucola, andijvie, groene thee, kurkuma, selderij |
| Scherp | Long & Dikke darm | Verspreidend, bevordert circulatie, opent de poriën, verdrijft koude | Gember, knoflook, ui, peper, radijs, bieslook |
| Zout | Nier & Blaas | Verzachtend, lost verhardingen op, bevordert de stoelgang | Zeewier, miso, sojasaus, zeevis, garnalen |
Een teveel van één smaak kan het bijbehorende orgaan juist verzwakken. Zo kan een overmaat aan zoet voedsel de Milt belasten en leiden tot vochtophoping en vermoeidheid.
De thermische werking van voedsel
Naast de vijf smaken kent elk voedingsmiddel een temperatuurkarakter. Dit heeft niets te maken met de fysieke temperatuur van het eten, maar met het effect dat het voedsel op uw lichaam heeft na consumptie. Door bewust te kiezen voor verwarmende of verkoelende voedingsmiddelen kunt u uw lichaamstemperatuur en energiehuishouding reguleren.
| Thermische werking | Effect op het lichaam | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Heet | Sterk verwarmend, activeert de circulatie, verdrijft interne koude | Chilipeper, kaneel, lamsvlees, sterke drank |
| Warm | Mild verwarmend, versterkt de Yang-energie, bevordert de spijsvertering | Gember, kip, garnalen, venkel, haver, walnoten |
| Neutraal | Gebalanceerd, voedend zonder te verwarmen of te koelen | Rijst, aardappel, rundvlees, eieren, bonen, mais |
| Koel | Mild verkoelend, kalmeert hitte, voedt de lichaamsvochten | Tarwe, tofu, appel, peer, spinazie, champignons |
| Koud | Sterk verkoelend, zuivert hitte en toxines, kalmeert ontstekingen | Watermeloen, komkommer, banaan, krab, groene thee |
In de wintermaanden is het verstandig om meer verwarmende voedingsmiddelen te eten, terwijl in de zomer verkoelend voedsel de voorkeur verdient. Dit principe van eten met de seizoenen is een kerngedachte binnen de Chinese voedingsleer.
Algemene voedingstips vanuit de TCM
De Chinese geneeskunde hanteert een aantal basisprincipes die voor iedereen gelden, ongeacht de specifieke klacht. Deze richtlijnen vormen de basis van een gezonde voeding volgens TCM-principes:
- Eet warm en gekookt: Gekookt voedsel is veel gemakkelijker te verteren dan rauw voedsel. De Milt hoeft minder energie te besteden aan het “opwarmen” en verwerken van het eten, waardoor er meer energie overblijft voor andere functies
- Begin de dag met een warm ontbijt: Een warme havermoutpap, rijstepap of soep activeert de spijsvertering en geeft langdurig energie. Vermijd koude yoghurt, rauw fruit of ijskoude smoothies als eerste maaltijd
- Eet op vaste tijden: Regelmaat is belangrijk voor de Milt en Maag. Probeer drie warme maaltijden per dag op vaste tijdstippen te nuttigen
- Kauw goed en eet rustig: De spijsvertering begint in de mond. Goed kauwen ontlast de maag en verbetert de opname van voedingsstoffen
- Drink niet te veel bij de maaltijd: Grote hoeveelheden koude dranken bij het eten verdunnen de spijsverteringssappen. Drink liever warm water of kruidenthee, en bij voorkeur tussen de maaltijden door
- Eet gevarieerd en met mate: Neem van alle vijf smaken iets op in uw dagelijkse voeding. Eenzijdig eten verzwakt de orgaansystemen
- Eet seizoensgebonden: Kies voor producten die in het huidige seizoen groeien. In de winter meer verwarmend voedsel (stoofpotten, soepen), in de zomer meer verkoelend (salades, fruit)
- Stop met eten voordat u volledig verzadigd bent: Eet tot u voor 70-80% vol zit. Dit geeft de Milt ruimte om het voedsel goed te verwerken
Voedingsmiddelen die beter vermeden kunnen worden
Bepaalde voedingsmiddelen en eetgewoonten belasten de spijsvertering en verstoren de energiebalans. De Chinese geneeskunde adviseert de volgende producten te beperken of te vermijden:
| Voedingsmiddel | Waarom vermijden? |
|---|---|
| IJskoude dranken en ijs | Doven het “spijsverteringsvuur” van de Milt en Maag. De energie die nodig is om het voedsel te verwarmen gaat ten koste van de vertering |
| Overmatig rauw voedsel | Rauwe groenten en salades zijn moeilijker te verteren en kunnen bij mensen met een zwakke Milt leiden tot een opgeblazen gevoel, winderigheid en vermoeidheid |
| Geraffineerde suikers | Veroorzaken vochtophoping (Vochtigheid) in het lichaam, belasten de Milt en leiden tot een onregelmatige bloedsuikerspiegel |
| Overmatig zuivel | Zuivelproducten zijn van nature vochtvormend en slijmproducerend. Ze belasten de Milt en kunnen luchtwegklachten en huidproblemen verergeren |
| Bewerkt voedsel en kant-en-klaarmaaltijden | Bevatten weinig Qi (levensenergie) en zijn vaak overladen met kunstmatige toevoegingen die het lichaam belasten |
| Overmatig koffie en alcohol | Koffie droogt de lichaamsvochten uit en stimuleert de Lever-energie overmatig. Alcohol genereert hitte en vochtigheid en belast de Lever |
| Overmatig vettig en gefrituurd voedsel | Genereert vochtige hitte in het lichaam, belast de Milt en Lever en verstoort de galproductie |
Voedingsadvies bij specifieke klachten
Afhankelijk van uw klachtenpatroon en TCM-diagnose kan de acupuncturist gericht voedingsadvies geven. Klik op een klacht om het bijbehorende voedingsadvies te bekijken.
Darm- en maagklachten
Bij spijsverteringsproblemen is de Milt-energie vaak verzwakt. Het versterken van de Milt staat centraal in het voedingsadvies:
| Aanbevolen | Beter vermijden |
|---|---|
| Rijst en rijstepap (congee) als basisvoeding | Rauwe groenten en koude salades |
| Gekookte groenten zoals pompoen, wortel en zoete aardappel | IJskoude dranken en ijsjes |
| Milde soepen en stoofschotels | Vettig en gefrituurd voedsel |
| Gember in de maaltijd of als thee | Overmatig zuivel (kaas, melk, room) |
| Venkel, komijn en kardemom als smaakmaker | Grote hoeveelheden tarwe en brood |
| Kleine, regelmatige maaltijden | Overmatig suiker en snoep |
Stress en burn-out
Bij stress en burn-out is er sprake van Lever-Qi stagnatie en uitputting van de Nier- en Milt-energie. Het voedingsadvies richt zich op het kalmeren van de Lever en het opbouwen van energie:
| Aanbevolen | Beter vermijden |
|---|---|
| Groene bladgroenten (spinazie, paksoi, broccoli) — kalmeren de Lever | Koffie en andere caffeïnehoudende dranken |
| Bittere smaken (rucola, andijvie, groene thee) | Alcohol — genereert hitte en verstoort de Lever |
| Walnoten, sesamzaad en zwarte bonen — voeden de Nieren | Scherp en pikant voedsel in grote hoeveelheden |
| Haver, gierst en rijst — voeden de Milt | Overmatig zoet voedsel en geraffineerde suikers |
| Avocado, olijfolie en vette vis — voeden het Yin | Haastig eten, eten achter het beeldscherm of tijdens het werken |
Slapeloosheid
Slaapproblemen worden in de TCM vaak veroorzaakt door een tekort aan Hart-Bloed of Hart-Yin, waardoor de geest (Shen) onrustig wordt. Voeding kan bijdragen aan het kalmeren van de geest:
| Aanbevolen | Beter vermijden |
|---|---|
| Rode dadels (jujubes) — voeden het Hart-Bloed en kalmeren de geest | Caffeïne na 14:00 uur (koffie, zwarte thee, cola) |
| Lotus zaad — traditioneel middel om de Shen te kalmeren | Alcohol vóór het slapengaan |
| Warme melk met een snuf nootmuskaat vóór bedtijd | Zware, vette maaltijden in de avond |
| Sla (bevat lactucarium, een milde kalmerende stof) | Sterk gekruid en scherp voedsel bij het avondeten |
| Kamillethee of chrysantenthee in de avonduren | Grote hoeveelheden vocht vlak voor het slapengaan |
Chronische vermoeidheid
Bij chronische vermoeidheid is er volgens de TCM vaak een tekort aan Qi (levensenergie) en/of Bloed. De voeding richt zich op het opbouwen en aanvullen van deze reserves:
- Warm ontbijt: Start de dag met havermoutpap, rijstepap of een warme soep. Dit wakkert het Milt-vuur aan en geeft langdurig energie
- Qi-opbouwende voedingsmiddelen: Rijst, zoete aardappel, pompoen, kip, rundvlees, dadels en honing versterken de levensenergie
- Bloed-voedende voedingsmiddelen: Rode bieten, spinazie, donkere bladgroenten, lever, eieren en zwarte sesamzaadjes bouwen het Bloed op
- Vermijd energievreters: IJskoude dranken, overmatig rauw voedsel, te veel suiker en te veel koffie putten de Milt-energie uit
- Eet niet te laat: De laatste maaltijd minimaal 2–3 uur vóór bedtijd, zodat het lichaam ’s nachts kan herstellen in plaats van verteren
Hoofdpijn en migraine
Hoofdpijn kan vanuit TCM-perspectief verschillende oorzaken hebben. Bij Lever-Yang stijging (opvliegende hoofdpijn) zijn andere voedingsadviezen van toepassing dan bij hoofdpijn door Bloed-tekort (doffe, zeurende hoofdpijn):
| Aanbevolen | Beter vermijden |
|---|---|
| Selderij en chrysantenthee — koelen de Lever en verminderen opwaartse Yang-beweging | Rode wijn, oude kaas en chocolade (bekende migraine-triggers) |
| Moerbessen en goji-bessen — voeden het Lever-Bloed | Overmatig alcohol — genereert hitte in de Lever |
| Pepermuntthee bij acute spanning | Vetrijk en gefrituurd voedsel |
| Voldoende water drinken (minimaal 1,5 liter per dag) | Voedingsmiddelen met MSG (vetsin) en kunstmatige zoetstoffen |
Huidklachten en eczeem
Huidproblemen zijn vanuit de TCM vaak een uiting van interne hitte, vochtigheid of Bloed-tekort. Het voedingsadvies richt zich op het zuiveren van hitte en het voeden van het Bloed:
- Verkoelende voedingsmiddelen: Komkommer, waterkers, mungbonen, zeewier en groene thee helpen hitte te koelen en toxines af te voeren
- Bloed-voedend: Rode bieten, donkere bladgroenten, zwarte sesam en goji-bessen voeden de huid van binnenuit
- Omega-3 vetzuren: Vette vis (zalm, makreel), lijnzaad en walnoten verminderen ontstekingsreacties
- Vermijd: Scherpe kruiden, alcohol, koffie, zuivel, schaaldieren en gefrituurd voedsel — deze genereren hitte en vochtigheid die huidklachten kunnen verergeren
- Vermijd ook: Suiker en geraffineerde koolhydraten die de Milt belasten en slijmvorming bevorderen
Gewrichtsklachten en pijn
Bij gewrichtspijn en reuma speelt volgens de TCM vaak Wind, Vocht en Koude een rol. Het voedingsadvies richt zich op het verdrijven van deze pathogene factoren:
| Aanbevolen | Beter vermijden |
|---|---|
| Verwarmende kruiden: gember, kurkuma, kaneel — verdrijven koude en verbeteren de circulatie | Koude en rauwe voedingsmiddelen — verergeren koude-patronen in de gewrichten |
| Botten- of kippensoep — voeden de gewrichten en het bindweefsel | Overmatig zuivel — bevordert vochtophoping en stijfheid |
| Vette vis en lijnzaad — ontstekingsremmend | Suiker en bewerkt voedsel — bevorderen ontstekingsreacties |
| Gerst en adzukibonen — helpen vocht af te voeren | Alcohol — genereert vochtige hitte en verergert zwellingen |
Overgewicht
Overgewicht wordt in de TCM vaak in verband gebracht met een verzwakte Milt die vocht en slijm niet meer adequaat kan afvoeren. Het voedingsadvies richt zich op het versterken van de Milt en het verminderen van vochtigheid:
- Verwarmende granen: Gierst, haver en rijst versterken de Milt-energie en bevorderen de stofwisseling
- Bittere groenten: Andijvie, rucola en waterkers ondersteunen de vetverbranding en zuiveren het lichaam
- Adzukibonen en gerst: Traditionele voedingsmiddelen om overtollig vocht af te voeren
- Gember en venkel: Stimuleren de spijsvertering en het “spijsverteringsvuurtje”
- Vermijd: Zuivel, suiker, bewerkt voedsel, koude dranken en overmatig vettig eten — dit zijn de grootste bronnen van vochtigheid en slijm in het lichaam
Luchtwegen en hooikoorts
Chronische luchtwegklachten hangen volgens de TCM samen met een verzwakte Long-energie en overmatige slijmvorming. De voeding speelt een grote rol bij het verminderen van slijm:
| Aanbevolen | Beter vermijden |
|---|---|
| Peer — het belangrijkste Long-voedende fruit in de TCM | Zuivelproducten — de belangrijkste slijmvormers volgens de TCM |
| Radijs en daikon — openen de luchtwegen en verminderen slijm | Banaan en andere koude vruchten |
| Warme soepen met gember en knoflook | Koude en rauwe voedingsmiddelen in de winter |
| Honing (in matige hoeveelheden) — voedt en bevocht de Longen | Suiker en snoep — bevorderen slijmvorming |
| Witte champignons en witte paddenstoelen — versterken de Long-energie | Vettig en gefrituurd voedsel |
Menstruatie en overgang
Bij menstruatieklachten en overgangsklachten speelt de Bloed- en Yin-huishouding een centrale rol. Het voedingsadvies richt zich op het voeden van Bloed en het reguleren van de hormonale balans:
- Bloed-opbouwend: Rode bieten, spinazie, zwarte bonen, sesamzaad, kip en eieren — essentieel bij hevig bloedverlies of bloedarmoede
- Yin-voedend: Avocado, tofu, zwarte sesam, peer en mungbonen — bij opvliegers, droge huid en nachtelijk zweten
- Bloed-circulatie: Kurkuma, saffraan (in kleine hoeveelheden) en rozijnen bevorderen de doorstroming en verminderen menstruatiepijn
- Vermijd bij menstruatiepijn: IJskoude dranken en voedsel — koude trekt de baarmoeder samen en verergert krampen
- Vermijd bij overgangsklachten: Scherpe kruiden, alcohol en koffie — deze verergeren opvliegers en nachtelijk zweten door hitte-generatie
Wetenschappelijk onderzoek
Hoewel de Chinese voedingsleer gebaseerd is op eeuwenoude observaties en principes, wordt de werkzaamheid van veel TCM-voedingsadviezen steeds meer onderbouwd door modern wetenschappelijk onderzoek. Zo is aangetoond dat kurkuma (curcumine) krachtige ontstekingsremmende eigenschappen heeft, dat gember effectief is tegen misselijkheid en de spijsvertering bevordert, en dat een warm ontbijt de stofwisseling sneller op gang brengt dan een koud ontbijt. Het principe van seizoensgebonden eten sluit aan bij recente inzichten over het belang van een gevarieerd darmmicrobioom. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) erkent voedingstherapie als integraal onderdeel van de Traditionele Chinese Geneeskunde.
Eten met de seizoenen
Een van de belangrijkste principes van de Chinese voedingsleer is het afstemmen van uw voeding op het seizoen. Elk seizoen heeft een eigen karakter en vraagt om andere voedingsmiddelen:
| Seizoen | Element | Voedingsadvies |
|---|---|---|
| Lente | Hout (Lever) | Lichte, frisse voeding: jonge groenten, kiemgroenten, licht zure smaken. De Lever wil “vrij stromen” — vermijd zware, vettige maaltijden |
| Zomer | Vuur (Hart) | Verkoelende voedingsmiddelen: watermeloen, komkommer, tomaat, munt. Lichtere maaltijden, meer salades. Bittere smaken koelen het Hart |
| Nazomer | Aarde (Milt) | Milde, zoete smaken: pompoen, wortel, mais, gierst. Dit is het seizoen om de Milt-energie te versterken en reserves op te bouwen |
| Herfst | Metaal (Long) | Bevochtigende voedingsmiddelen: peer, honing, amandelen, witte paddenstoelen. De Longen hebben behoefte aan vocht nu de lucht droger wordt |
| Winter | Water (Nier) | Verwarmende, voedzame maaltijden: stoofpotten, soepen, bonen, walnoten, lamsvlees. De winter is het seizoen om de Nier-energie aan te vullen en energie op te slaan |
Congee: het ultieme TCM-ontbijt
Congee (rijstepap) is binnen de Chinese geneeskunde het meest aanbevolen ontbijt. Door rijst lang te koken in veel water ontstaat een lichte, voedzame pap die uiterst gemakkelijk te verteren is. Congee versterkt de Milt-energie, voedt het Bloed en hydrateert het lichaam. Het is bij uitstek geschikt voor mensen met maagklachten, darmklachten, vermoeidheid of een verzwakt immuunsysteem.
Door ingrediënten toe te voegen kunt u de congee afstemmen op uw persoonlijke behoeften:
- Gember en lente-ui: Verwarmend, bevordert de circulatie — ideaal in de winter of bij koude-klachten
- Rode dadels en goji-bessen: Voeden het Bloed — geschikt bij vermoeidheid en bloedarmoede
- Pompoen en zoete aardappel: Versterken de Milt — bij spijsverteringsproblemen
- Walnoten en sesamzaad: Voeden de Nieren — bij slaapproblemen en rugklachten
- Kip of vis: Extra eiwitten en Qi-opbouwend — bij herstel na ziekte of burn-out
Persoonlijk voedingsadvies
De voedingsadviezen op deze pagina zijn algemeen van aard. Wat voor de ene persoon heilzaam is, kan voor een ander juist minder geschikt zijn. Uw individuele constitutie, klachtenpatroon, leeftijd en leefstijl bepalen welke voedingsmiddelen het meest geschikt zijn voor u. Tijdens een consult stelt de acupuncturist op basis van een uitgebreide anamnese, tongdiagnose en polsdiagnose vast welk TCM-patroon bij u speelt en welk voedingsadvies daarbij past.
Het voedingsadvies is altijd een aanvulling op — en géén vervanging van — de acupunctuurbehandeling. De combinatie van acupunctuur en gerichte voedingsaanpassingen levert in de praktijk de beste en meest duurzame resultaten op.