Acupunctuur bij Prikkelbare Darm Syndroom (IBS)
Acupunctuur bij prikkelbare darm syndroom (IBS) biedt een effectieve, holistische aanpak voor deze veelvoorkomende functionele darmstoornis. Het prikkelbare darm syndroom — ook wel PDS, spastische darm of irritable bowel syndrome genoemd — treft naar schatting 10 tot 15 procent van de Nederlandse bevolking. Bij Praktijk ter Horst in Zutphen en Zelhem behandelen wij cliënten met IBS vanuit de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM). Door het herstellen van de energetische balans in het lichaam kunnen acupunctuurbehandelingen de darmen kalmeren, buikpijn verlichten en het ontlastingspatroon normaliseren.
Wat is prikkelbare darm syndroom?
Het prikkelbare darm syndroom (IBS/PDS) is een functionele darmstoornis. Dit betekent dat de darmen niet goed functioneren, terwijl er bij medisch onderzoek géén structurele afwijkingen worden gevonden. Er is geen ontsteking, geen tumor en geen ziekte in klassieke zin aantoonbaar — toch ervaart de patiënt wel degelijk ernstige klachten die het dagelijks leven flink kunnen beperken.
Centraal in het ontstaan van IBS staat de darm-hersen-as: de voortdurende communicatie tussen het zenuwstelsel in de darmen (het enterisch zenuwstelsel) en de hersenen. Bij mensen met IBS is deze communicatie verstoord, waardoor de darmen overgevoelig reageren op prikkels zoals voedsel, stress en emoties. De darmen bewegen te snel, te langzaam of onregelmatig, wat leidt tot de kenmerkende klachten van buikpijn, een opgeblazen gevoel en wisselende ontlasting.
IBS is een chronische aandoening die in ernst kan wisselen. Veel patiënten ervaren perioden van verergering, vaak gerelateerd aan stress, hormonale schommelingen of voedingsfactoren. Hoewel IBS niet gevaarlijk is, kan het de kwaliteit van leven aanzienlijk verminderen en leiden tot vermoeidheid, slaapproblemen en psychische klachten.
Symptomen van IBS
De klachten bij prikkelbare darm syndroom kunnen sterk variëren van persoon tot persoon en van dag tot dag. Hieronder vindt u de meest voorkomende symptomen:
| Symptoom | Toelichting |
|---|---|
| Buikpijn en krampen | Krampende of stekende pijn in de buik, vaak in de onderbuik. De pijn neemt doorgaans af na ontlasting. |
| Opgeblazen gevoel | Een vol, gespannen gevoel in de buik, alsof de buik is opgezet. Vaak erger in de loop van de dag en na de maaltijd. |
| Diarree | Frequent dunne of waterige ontlasting, soms met een plotselinge aandrang die moeilijk is uit te stellen. |
| Obstipatie (verstopping) | Moeite met ontlasting, harde ontlasting, een gevoel van onvolledige lediging en minder dan drie keer per week ontlasting. |
| Wisselend ontlastingspatroon | Afwisselend perioden van diarree en obstipatie, waardoor het patroon onvoorspelbaar is. |
| Winderigheid | Overmatige gasvorming en flatulentie, wat sociaal belastend kan zijn. |
| Slijm bij ontlasting | Helder of wit slijm bij de ontlasting, zonder bijmenging van bloed. |
| Misselijkheid | Een onbehaaglijk gevoel in de maag, vooral na het eten. Soms gepaard met verminderde eetlust. |
Vormen van IBS
Op basis van het overheersende ontlastingspatroon wordt IBS ingedeeld in vier subtypen. Deze classificatie is van belang voor de behandelaanpak:
| Subtype | Kenmerk | Beschrijving |
|---|---|---|
| IBS-D | Diarree-dominant | Overwegend dunne of waterige ontlasting. Vaak plotselinge aandrang, buikkrampen en urgentie. Komt vaker voor bij mannen. |
| IBS-C | Obstipatie-dominant | Overwegend harde ontlasting en moeite met de stoelgang. Buikpijn en een opgeblazen gevoel staan op de voorgrond. Komt vaker voor bij vrouwen. |
| IBS-M | Gemengd type | Afwisselend perioden van diarree en obstipatie. Het patroon kan per week of zelfs per dag wisselen. |
| IBS-U | Niet-geclassificeerd | Het ontlastingspatroon past niet in één van de bovenstaande categorieën. De klachten zijn wisselend en niet eenduidig te typeren. |
Oorzaken en triggers
De exacte oorzaak van IBS is niet volledig opgehelderd. Er is sprake van een samenspel van meerdere factoren. Onderstaande triggers en oorzaken worden veel gezien bij cliënten met prikkelbare darm syndroom:
| Factor | Toelichting |
|---|---|
| Stress en emoties | Stress, spanning, angst en piekeren beïnvloeden de darm-hersen-as direct. Veel patiënten merken dat klachten verergeren in stressvolle perioden of bij een burnout. |
| Voeding | Bepaalde voedingsmiddelen kunnen klachten uitlokken, zoals vettig voedsel, zuivel, gluten, ui, knoflook, peulvruchten en koolzuurhoudende dranken. Het FODMAP-dieet kan hierbij helpen. |
| Darmmicrobioom | Een verstoord evenwicht in de darmflora (dysbiose) speelt mogelijk een rol. De samenstelling van darmbacteriën verschilt bij IBS-patiënten ten opzichte van gezonde personen. |
| Post-infectieus | Na een darminfectie (voedselvergiftiging, gastro-enteritis) kan IBS ontstaan. Dit wordt post-infectieuze IBS genoemd en komt bij circa 10% van de gevallen voor. |
| Viscerale overgevoeligheid | De darmen reageren overgevoelig op normale prikkels zoals gasvorming, vulling of samentrekking. Dit leidt tot versterkte pijnsignalen. |
| Hormonale factoren | Vrouwen ervaren vaker IBS-klachten rondom de menstruatie. Hormoonschommelingen beïnvloeden de darmmotiliteit en pijngevoeligheid. |
IBS vanuit de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM)
In de Traditionele Chinese Geneeskunde wordt IBS niet als één aandoening beschouwd, maar als een patroon van disharmonie dat per persoon verschilt. De TCM-diagnose richt zich op de onderliggende energetische oorzaak. De meest voorkomende patronen bij IBS zijn:
- Lever valt Milt aan (Gan Pi Bu He): Dit is het meest voorkomende patroon bij IBS. Emotionele spanning en frustratie veroorzaken stagnatie van de Lever-Qi, die vervolgens de Milt verstoort. Het gevolg is buikpijn, diarree of wisselende ontlasting die verergert bij stress. Dit patroon verklaart waarom emoties zo’n grote invloed hebben op de darmen.
- Milt-Qi tekort (Pi Qi Xu): Een verzwakte Milt kan het voedsel onvoldoende transformeren en transporteren. Dit leidt tot een opgeblazen gevoel, vermoeidheid na het eten, zachte ontlasting en een algemeen gevoel van zwakte. Dit patroon komt vaak voor bij langdurige klachten en overbelasting.
- Lever-Qi stagnatie (Gan Qi Yu Jie): Stagnerende Lever-Qi veroorzaakt krampen, een drukkend gevoel in de buik en flanken, opgeblazenheid en stemmingswisselingen. De klachten verergeren bij emotionele spanning en verbeteren bij beweging.
- Vochtigheid in Milt en Maag (Pi Wei Shi): Ophoping van Vochtigheid door een verzwakte Milt leidt tot een zwaar, log gevoel, misselijkheid, slijm bij de ontlasting en een opgeblazen buik. Dit patroon wordt verergerd door vettig of rauw voedsel.
- Koude in de darmen (Chang Zhong Han): Koude in het spijsverteringsstelsel veroorzaakt krampen die verbeteren door warmte, waterige diarree (vooral ’s ochtends), koude handen en voeten en een voorkeur voor warme dranken.
Door middel van een uitgebreide TCM-diagnose — inclusief polsdiagnose en tongdiagnose — stelt de acupuncturist vast welk patroon bij u het meest op de voorgrond staat. De behandeling wordt vervolgens volledig afgestemd op uw persoonlijke situatie.
Acupunctuur bij IBS – hoe werkt het?
Acupunctuur kan op verschillende niveaus ingrijpen bij het prikkelbare darm syndroom. De behandeling richt zich niet alleen op de symptomen, maar ook op de onderliggende oorzaak van de klachten:
| Werkingsmechanisme | Toelichting |
|---|---|
| Darmmotiliteit reguleren | Acupunctuur kan de bewegingen van de darmen normaliseren. Bij diarree wordt de te snelle darmpassage vertraagd; bij obstipatie wordt de trage darm gestimuleerd. Dit zorgt voor een regelmatiger ontlastingspatroon. |
| Zenuwstelsel kalmeren | Door het activeren van het parasympathische zenuwstelsel vermindert acupunctuur de overmatige stress-respons die de darm-hersen-as verstoort. Dit helpt bij zowel de fysieke als emotionele component van IBS. |
| Pijn verminderen | Acupunctuur stimuleert de aanmaak van endorfinen en andere pijnstillende stoffen. Daarnaast vermindert het de viscerale overgevoeligheid, waardoor de pijndrempel in de darmen wordt verhoogd. |
| Milt en Maag versterken | Vanuit TCM-perspectief versterkt acupunctuur de Milt-functie, waardoor de spijsvertering verbetert, Vochtigheid wordt getransformeerd en de energie toeneemt. |
| Lever-Qi laten stromen | Door stagnatie van de Lever-Qi op te heffen, vermindert acupunctuur krampen, spanning en de negatieve invloed van emoties op de spijsvertering. |
| Ontstekingsremmend effect | Acupunctuur kan milde, subklinische ontstekingsprocessen in de darmwand verminderen en de integriteit van de darmbarrière verbeteren. |
Behandeltraject
Bij Praktijk ter Horst werken wij met een gestructureerd behandelplan dat wordt afgestemd op de ernst en duur van uw IBS-klachten:
| Fase | Periode | Doel |
|---|---|---|
| Intake en diagnose | Eerste consult | Uitgebreide anamnese, TCM-diagnose (pols- en tongdiagnose), vaststellen van het behandelplan. Eerste acupunctuurbehandeling. |
| Intensieve fase | Week 1–4 | Wekelijkse behandelingen gericht op het verminderen van acute klachten: buikpijn, krampen, diarree of obstipatie. Advies over voeding en leefstijl. |
| Opbouwfase | Week 5–10 | Behandelingen om de twee weken. De onderliggende disharmonie wordt verder hersteld. Het ontlastingspatroon stabiliseert zich. |
| Onderhoudsfase | Maandelijks | Maandelijkse onderhoudsbehandelingen om de balans te bewaken en terugval te voorkomen, vooral in perioden van verhoogde stress. |
De meeste cliënten ervaren na 3 tot 4 behandelingen al een merkbare verbetering. Een volledig behandeltraject omvat doorgaans 8 tot 12 sessies, afhankelijk van de ernst en duur van de klachten. U kunt vrijblijvend een kennismakingsgesprek inplannen.
Wetenschappelijk onderzoek
Er is groeiend wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van acupunctuur bij IBS. Meerdere gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT’s) en meta-analyses tonen aan dat acupunctuur de symptomen van IBS significant kan verbeteren in vergelijking met standaardbehandeling. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) erkent functionele darmstoornissen als een indicatie voor acupunctuurbehandeling. Onderzoek laat zien dat acupunctuur de darmmotiliteit kan reguleren, viscerale overgevoeligheid kan verminderen en de activiteit van het autonome zenuwstelsel kan normaliseren. Bij Praktijk ter Horst werken wij volgens de richtlijnen van de NVA (Nederlandse Vereniging voor Acupunctuur).
Zelfzorg bij IBS
Naast acupunctuurbehandelingen kunt u zelf veel doen om uw IBS-klachten te verminderen. Onderstaande tips helpen u om de balans in uw spijsvertering te herstellen:
- Eet regelmatig en op vaste tijden: Sla geen maaltijden over en neem de tijd om rustig te eten. Kauw uw voedsel goed.
- Beweeg dagelijks: Regelmatige, matige beweging zoals wandelen, fietsen of yoga stimuleert de darmmotiliteit en vermindert stress.
- Beheers uw stressniveau: Maak gebruik van ontspanningstechnieken zoals mindfulness, meditatie of ademhalingsoefeningen. Overweeg ook acupunctuur bij stress.
- Houd een klachtendagboek bij: Noteer wat u eet, hoe u zich voelt en welke klachten u ervaart. Dit helpt om persoonlijke triggers te identificeren.
- Zorg voor voldoende slaap: Een verstoord slaappatroon kan IBS-klachten verergeren. Streef naar 7 tot 8 uur slaap per nacht. Lees meer over acupunctuur bij slaapproblemen.
- Drink voldoende water: Minimaal 1,5 tot 2 liter water per dag. Vermijd overmatig koffie- en alcoholgebruik.
- Warmte op de buik: Een kruik of warmtekussen op de buik kan krampen verlichten, vooral bij het patroon Koude in de darmen.
- Vermijd overmatig piekeren: Piekeren en zorgen maken versterken de Lever-Qi stagnatie en verergeren darmklachten. Zoek professionele hulp als piekeren aanhoudt.
Voedingsadvies bij IBS
Voeding speelt een cruciale rol bij het prikkelbare darm syndroom. Wat u eet en hoe u eet kan het verschil maken tussen een goede en een slechte dag. Het FODMAP-dieet is een wetenschappelijk onderbouwde aanpak die bij veel IBS-patiënten effectief is gebleken:
| Categorie | Aanbevolen | Beter vermijden |
|---|---|---|
| Groenten | Wortel, courgette, spinazie, komkommer, paprika, sla, tomaat | Ui, knoflook, bloemkool, broccoli in grote hoeveelheden, champignons, prei |
| Fruit | Banaan, blauwe bessen, druif, kiwi, sinaasappel, aardbei | Appel, peer, mango, watermeloen, pruim, kersen in grote hoeveelheden |
| Granen | Rijst, havermout, spelbrood, quinoa, aardappel | Tarwe in grote hoeveelheden, rogge, gerst |
| Zuivel | Lactosevrije zuivel, harde kaas, plantaardige melk | Gewone melk, zachte kaas, roomijs, slagroom |
| Dranken | Water, kruidenthee, gemberthee | Koolzuurhoudende dranken, sterke koffie, alcohol, vruchtensappen |
| Overig | Warm gekookt voedsel, soepen, gestoomde maaltijden | Vettig voedsel, gefrituurde producten, sterk gekruid eten, kunstmatige zoetstoffen |
Vanuit de TCM is het belangrijk om warm en gekookt voedsel te verkiezen boven rauwe, koude maaltijden. Dit ondersteunt de Milt-functie en vergemakkelijkt de spijsvertering. Een persoonlijk voedingsadvies maakt deel uit van de behandeling bij Praktijk ter Horst.
Combinatie met andere behandelingen
Acupunctuur bij IBS kan uitstekend worden gecombineerd met andere behandelvormen. Een multidisciplinaire aanpak levert vaak de beste resultaten op:
- Huisarts of MDL-arts: Voor het uitsluiten van andere aandoeningen (zoals coeliakie, inflammatoire darmziekten of darmkanker) en eventuele medicamenteuze ondersteuning. Acupunctuur is een aanvullende behandeling en vervangt geen medische diagnostiek.
- Diëtist: Begeleiding bij het FODMAP-dieet of andere voedingsinterventies. Een gespecialiseerde diëtist kan helpen bij het identificeren van voedselintoleranties.
- Psycholoog: Cognitieve gedragstherapie (CGT) en hypnotherapie zijn bewezen effectief bij IBS. Deze behandelingen richten zich op de psychologische component en de darm-hersen-as.
- Fysiotherapie: Bekkenfysiotherapie kan helpen bij obstipatieklachten. Daarnaast kan bewegingstherapie de algehele conditie verbeteren en stress verminderen.