Acupunctuur bij Reflux en Maagzuur
Reflux — ook wel gastro-oesofageale reflux of GERD genoemd — is een veelvoorkomende aandoening waarbij maagzuur terugstroomt naar de slokdarm. Maar liefst 20% van de Nederlandse bevolking heeft regelmatig last van refluxklachten zoals brandend maagzuur, zure oprispingen en een branderig gevoel achter het borstbeen. Bij Praktijk ter Horst in Zutphen en Zelhem bieden wij acupunctuur bij reflux als een effectieve, natuurlijke behandeling. Vanuit de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) wordt reflux gezien als een verstoring in de energiehuishouding van de Maag, waarbij de Maag-Qi omhoog beweegt in plaats van naar beneden. Acupunctuur helpt deze energiestroom te herstellen, de onderliggende oorzaken aan te pakken en de klachten duurzaam te verminderen.
Wat is reflux?
Reflux, voluit gastro-oesofageale refluxziekte (GERD), ontstaat wanneer de onderste sluitspier van de slokdarm — de zogeheten oesofageale sfincter — niet goed sluit. Deze sluitspier functioneert normaal als een klep die voorkomt dat maaginhoud terugstroomt. Wanneer deze spier verzwakt is of op het verkeerde moment ontspant, kan zuur maagvocht omhoog komen in de slokdarm. Het slijmvlies van de slokdarm is niet bestand tegen dit agressieve maagzuur, waardoor irritatie, ontsteking en het bekende brandende gevoel ontstaan.
Bij langdurige reflux kan het slijmvlies van de slokdarm beschadigd raken, wat kan leiden tot oesofagitis (ontsteking van de slokdarm). In ernstige gevallen kan chronische reflux leiden tot vernauwing van de slokdarm of celveranderingen (Barrett-oesofagus). Het is daarom belangrijk om refluxklachten serieus te nemen en tijdig te behandelen. Naast de conventionele behandeling met maagzuurremmers kan acupunctuur een waardevolle aanvulling of alternatief zijn.
Symptomen van reflux
Reflux kan zich op verschillende manieren uiten. Niet iedereen ervaart dezelfde klachten, en soms worden refluxklachten niet direct herkend als zodanig.
| Symptoom | Toelichting |
|---|---|
| Brandend maagzuur (pyrosis) | Een branderig, pijnlijk gevoel achter het borstbeen dat omhoog trekt richting de keel. Dit is het meest kenmerkende symptoom van reflux. |
| Zure oprispingen | Een zure of bittere smaak in de mond doordat maagzuur of maaginhoud terugstroomt naar de keel of mond. |
| Opboeren en boeren | Frequent opboeren, soms met een zure smaak. Dit kan gepaard gaan met een vol of opgeblazen gevoel in de maagstreek. |
| Keelpijn en heesheid | Chronische keëlirritatie door terugvloeiend maagzuur. Dit wordt ook wel “stille reflux” of laryngofaryngeale reflux (LPR) genoemd. |
| Chronisch hoesten | Een droge, prikkelende hoest die vooral 's nachts optreedt, veroorzaakt door microaspiratie van maagzuur. |
| Slechte adem (halitosis) | Een onaangename geur die ontstaat door terugvloeiend maagzuur en voedselresten in de slokdarm. |
| Slikproblemen (dysfagie) | Moeite met slikken of het gevoel dat voedsel blijft steken. Dit kan wijzen op ontsteking of vernauwing van de slokdarm. |
| Misselijkheid | Een misselijk gevoel, vooral na de maaltijd of bij het bukken. Soms gepaard met maagklachten zoals een vol gevoel. |
| Pijn op de borst | Reflux kan pijn op de borst veroorzaken die lijkt op hartklachten. Bij aanhoudende pijn op de borst is het belangrijk dit medisch te laten beoordelen. |
| Slaapproblemen | Nachtelijke refluxklachten kunnen de slaap ernstig verstoren, met vermoeidheid overdag als gevolg. |
Oorzaken van reflux
Reflux kan door verschillende factoren worden veroorzaakt of verergerd. Vaak spelen meerdere oorzaken tegelijkertijd een rol.
| Oorzaak | Toelichting |
|---|---|
| Zwakke sluitspier | Een verzwakte onderste oesofageale sfincter sluit niet goed af, waardoor maagzuur gemakkelijk terugstroomt. Dit kan aangeboren zijn of door veroudering ontstaan. |
| Voeding en eetgewoonten | Vet, gekruid en zuur voedsel, koffie, alcohol, chocolade en koolzuurhoudende dranken kunnen reflux uitlokken. Ook grote maaltijden en snel eten verhogen het risico. |
| Stress en spanning | Stress verhoogt de maagzuurproductie en verstoort de spijsvertering. Chronische spanning kan de sluitspier verzwakken en refluxklachten verergeren. |
| Overgewicht | Overgewicht verhoogt de druk op de buik en daarmee op de maag, waardoor maagzuur gemakkelijker terugstroomt naar de slokdarm. |
| Hiätus hernia (middenrifbreuk) | Bij een hiätus hernia schuift een deel van de maag door het middenrif omhoog, waardoor de sluitspier minder effectief functioneert. |
| Medicijnen | Bepaalde medicijnen zoals pijnstillers (NSAID’s), bloedverdunners, bloeddrukverlagende middelen en sommige antibiotica kunnen reflux veroorzaken of verergeren. |
| Zwangerschap | Tijdens de zwangerschap kan de groeiende baarmoeder druk uitoefenen op de maag. Daarnaast verslappen hormonen de sluitspier. |
| Roken | Roken verzwakt de sluitspier, stimuleert de maagzuurproductie en vermindert de speekselproductie die normaal het maagzuur neutraliseert. |
Reflux vanuit de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM)
In de TCM wordt reflux beschouwd als een verstoring van de natuurlijke stroomrichting van de Maag-Qi. De Maag-Qi hoort naar beneden te bewegen — dit noemen we de “afdalende functie” van de Maag. Wanneer deze beweging verstoord raakt, “rebelleert” de Maag-Qi omhoog, wat resulteert in oprispingen, misselijkheid en een branderig gevoel.
Er zijn verschillende TCM-patronen die reflux kunnen veroorzaken:
- Lever valt de Maag aan (Gan Fan Wei): Emotionele spanningen, frustratie en stress verstoren de vrije stroom van de Lever-Qi. De Lever “valt de Maag aan”, waardoor de Maag-Qi niet meer naar beneden kan bewegen en omhoog rebelleert. Dit is het meest voorkomende patroon bij reflux en gaat vaak gepaard met prikkelbaarheid, zuchtend ademhalen en wisselende klachten.
- Lever-Qi stagnatie met Hitte: Langdurige Lever-Qi stagnatie kan omslaan in Hitte. Deze Hitte “verbrandt” de Maagvloeistoffen en veroorzaakt een intens brandend gevoel, dorst en een droge mond.
- Maag-Hitte (Wei Re): Overmatig eten van vet, gekruid of gefrituurd voedsel, en overmatig alcoholgebruik kunnen Hitte in de Maag veroorzaken. Dit patroon kenmerkt zich door een brandend gevoel in de maag, veel dorst, honger en een sterke slechte adem.
- Milt-Qi tekort (Pi Qi Xu): Een zwakke Milt kan voedsel en vocht niet goed transporteren en transformeren. Dit leidt tot ophoping van Vocht en Slijm in de Maag, wat de afdaling van Maag-Qi belemmert. Dit patroon gaat vaak gepaard met vermoeidheid, een opgeblazen gevoel, waterige oprispingen en een slappe ontlasting.
- Maag-Yin tekort: Langdurig gebruik van maagzuurremmers of chronische Hitte kan de Maag-Yin uitputten. De Maag is droog en kan niet meer goed functioneren. Dit uit zich in een droge mond, weinig eetlust en een vaag branderig gevoel.
Door middel van een uitgebreide intake bepaalt de acupuncturist welk patroon of combinatie van patronen bij u speelt, zodat de behandeling gericht kan worden op de onderliggende oorzaak.
Acupunctuur bij reflux — hoe werkt het?
Acupunctuur werkt bij reflux op verschillende niveaus. Door het plaatsen van fijne naalden op specifieke acupunctuurpunten wordt het lichaam gestimuleerd om zichzelf te herstellen en de spijsvertering te normaliseren.
| Werkingsmechanisme | Toelichting |
|---|---|
| Maag-Qi naar beneden richten | Specifieke acupunctuurpunten herstellen de natuurlijke neerwaartse beweging van de Maag-Qi. Dit vermindert oprispingen, misselijkheid en het opkomen van maagzuur. |
| Lever-Qi reguleren | Door de vrije stroom van Lever-Qi te herstellen, wordt voorkomen dat de Lever de Maag aanvalt. Dit is bijzonder effectief bij stressgerelateerde reflux. |
| Hitte koelen | Acupunctuurpunten die Hitte afvoeren verminderen het brandende gevoel, de overmatige maagzuurproductie en de ontsteking van het slijmvlies. |
| Sluitspier versterken | Acupunctuur stimuleert de tonus van de onderste oesofageale sfincter, waardoor deze beter afsluit en het terugstromen van maagzuur wordt tegengegaan. |
| Milt versterken | Door de Milt-Qi te versterken verbetert de spijsvertering als geheel. Voedsel wordt beter verteerd, Vocht opgeruimd en de Maag ontlast. |
| Ontspanning bevorderen | Acupunctuur activeert het parasympathische zenuwstelsel, vermindert stress en spanning, en bevordert een gezonde spijsvertering. Stresshormonen zoals cortisol worden verlaagd. |
| Maagzuurproductie reguleren | Acupunctuur helpt de maagzuurproductie te normaliseren: niet te veel en niet te weinig. Dit verschilt van maagzuurremmers die de productie onderdrukken. |
Behandeltraject
Bij Praktijk ter Horst werken wij met een gestructureerd behandelplan dat is afgestemd op uw persoonlijke situatie en klachtenpatroon.
| Fase | Periode | Doel |
|---|---|---|
| Intake en diagnose | Eerste consult | Uitgebreide anamnese, tongdiagnose en polsdiagnose om het TCM-patroon vast te stellen. Bespreking van uw klachten, leefstijl en voedingsgewoonten. U kunt een oriënterend consult aanvragen. |
| Acute fase | Week 1–4 | Wekelijkse behandelingen gericht op het verminderen van acute klachten. Focus op het kalmeren van de Maag-Qi en het verlichten van brandend maagzuur en oprispingen. |
| Herstelfase | Week 5–10 | Behandelingen om de twee weken. Versterking van de onderliggende patronen, verbetering van de spijsvertering en herstel van de sluitspier. Integratie van voedings- en leefstijladviezen. |
| Onderhoudsfase | Maandelijks | Preventieve behandelingen om terugval te voorkomen. Evaluatie van de voortgang en eventuele bijsturing van het behandelplan. Geleidelijk afbouwen naar zelfstandig onderhoud. |
De meeste patiënten ervaren al na 3 tot 4 behandelingen een merkbare verbetering van hun klachten. Het totale behandeltraject omvat doorgaans 8 tot 12 sessies, afhankelijk van de ernst en duur van de klachten. Informeer naar de vergoedingsmogelijkheden bij uw zorgverzekeraar.
Wetenschappelijk onderzoek
Wetenschappelijk onderzoek laat veelbelovende resultaten zien voor acupunctuur bij reflux en GERD. Studies tonen aan dat acupunctuur de druk van de onderste oesofageale sfincter kan verhogen, de maagzuurproductie kan reguleren en de maagontlediging kan verbeteren. Een systematische review gepubliceerd in BMC Complementary Medicine and Therapies concludeerde dat acupunctuur effectief kan zijn als aanvulling op standaardbehandeling bij GERD, met minder bijwerkingen dan langdurig gebruik van protonpompremmers (PPI’s). Daarnaast wijzen studies uit dat acupunctuur het autonome zenuwstelsel positief beïnvloedt, wat bijdraagt aan een betere regulatie van de spijsvertering.
NB: Acupunctuur bij Praktijk ter Horst wordt uitgevoerd conform de richtlijnen van de NVA (Nederlandse Vereniging voor Acupunctuur). Acupunctuur is een complementaire behandelvorm en vervangt geen medische diagnostiek of behandeling.
Zelfzorg bij reflux
Naast acupunctuurbehandelingen zijn er verschillende maatregelen die u zelf kunt nemen om refluxklachten te verminderen en te voorkomen:
- Niet plat gaan liggen na het eten: Wacht minimaal 2 tot 3 uur na de maaltijd voordat u gaat liggen. Ga na het eten even rustig wandelen.
- Slaap met verhoogd hoofdeinde: Plaats het hoofdeinde van uw bed 10–15 cm hoger, of gebruik een wigkussen. Dit voorkomt dat maagzuur ’s nachts terugstroomt.
- Eet kleinere maaltijden: Verdeel uw voeding over 5 tot 6 kleinere maaltijden per dag in plaats van 3 grote maaltijden. Dit vermindert de druk op de maag.
- Eet rustig en kauw goed: Neem de tijd voor uw maaltijden. Goed kauwen bevordert de spijsvertering en vermindert de belasting van de maag.
- Vermijd strakke kleding: Strakke broeken, riemen of corsetten verhogen de druk op de buik en kunnen reflux uitlokken.
- Verminder stress: Beoefening van ontspanningstechnieken zoals ademhalingsoefeningen, yoga of meditatie kan refluxklachten aanzienlijk verminderen.
- Stop met roken: Roken verzwakt de sluitspier en verhoogt de maagzuurproductie. Stoppen met roken vermindert refluxklachten significant.
- Beweeg regelmatig: Matige lichaamsbeweging bevordert de spijsvertering. Vermijd echter intensieve inspanning direct na het eten.
- Handhaaf een gezond gewicht: Overgewicht verhoogt de druk op de maag. Afvallen kan refluxklachten aanzienlijk verbeteren.
- Houd een voedingsdagboek bij: Noteer wat u eet en wanneer klachten optreden. Zo kunt u persoonlijke triggerfactoren identificeren.
Voedingsadvies bij reflux
Voeding speelt een cruciale rol bij reflux. Door bewuste keuzes te maken in uw voedingspatroon kunt u klachten aanzienlijk verminderen. Binnen de TCM wordt voeding gezien als een vorm van therapie: het juiste voedsel kan de Maag-Qi harmoniseren en Hitte koelen. Lees meer over ons voedingsadvies vanuit de TCM.
| Aanbevolen | Vermijden of beperken |
|---|---|
| Gekookte groenten (pompoen, wortel, courgette) | Koffie en caffeïnehoudende dranken |
| Rijst, havermout, volkoren brood | Alcohol (vooral witte wijn en bier) |
| Mager vlees en vis | Vet en gefrituurd voedsel |
| Banaan, meloen, appel (niet-zuur fruit) | Citrusvruchten en tomatensaus |
| Gember in kleine hoeveelheden | Chocolade en pepermunt |
| Lauwe of kamertemperatuur dranken | Koolzuurhoudende dranken |
| Soep en stoofgerechten | Sterk gekruid voedsel (chili, peper) |
| Amandelmelk of havermelk | Uien en knoflook (rauw) |
| Kamillethee of venkelthee | IJskoude dranken en ijs |
Combinatie met andere behandelingen
Acupunctuur bij reflux werkt uitstekend als zelfstandige behandeling, maar kan ook gecombineerd worden met andere vormen van zorg. Bij Praktijk ter Horst werken wij graag samen met uw overige behandelaars voor een optimaal resultaat.
- Huisarts of MDL-arts: Bij ernstige of langdurige refluxklachten is het belangrijk om een medische diagnose te laten stellen. Acupunctuur kan naast medicatie worden ingezet en helpt bij het geleidelijk afbouwen van maagzuurremmers onder begeleiding van uw arts.
- Diëtist: Een diëtist kan u begeleiden bij het aanpassen van uw voedingspatroon. In combinatie met het voedingsadvies vanuit de TCM bereikt u het beste resultaat.
- Fysiotherapie: Bij reflux gerelateerd aan een hiätus hernia of houdingsproblemen kan fysiotherapie het middenrif versterken en de houding verbeteren, wat refluxklachten vermindert.
- Psychologie of coaching: Wanneer stress en emotionele spanning een belangrijke rol spelen bij uw refluxklachten, kan psychologische begeleiding of coaching helpen om stressoren aan te pakken.
- Behandeling van gerelateerde klachten: Reflux gaat regelmatig gepaard met andere klachten zoals darmklachten (prikkelbare darm), slaapproblemen of vermoeidheid. Deze klachten kunnen gelijktijdig worden behandeld met acupunctuur.