Acupunctuur bij Endometriose
Acupunctuur bij endometriose biedt een waardevolle, holistische benadering voor vrouwen die lijden aan deze veelvoorkomende en vaak onderschatte aandoening. Bij Praktijk ter Horst in Zutphen en Zelhem behandelen wij vrouwen met endometriose en bekkenklachten vanuit de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM). Onze aanpak richt zich op pijnverlichting, het verminderen van ontstekingen, het herstellen van de hormoonbalans en het verbeteren van de algehele kwaliteit van leven. Acupunctuur kan zowel als zelfstandige behandeling als in combinatie met reguliere medische zorg worden ingezet.
Wat is endometriose?
Endometriose is een chronische gynaecologische aandoening waarbij baarmoederslijmvlies (endometrium) buiten de baarmoeder groeit. Dit weefsel kan zich hechten aan de eierstokken, eileiders, het buikvlies, de blaas, de darmen en in zeldzame gevallen zelfs op andere organen. Net als het normale baarmoederslijmvlies reageert dit weefsel op de maandelijkse hormonale cyclus: het bouwt zich op, breekt af en bloedt. Maar omdat het bloed niet via de vagina het lichaam kan verlaten, ontstaan ontstekingen, verklevingen, littekenweefsel en cysten (endometriomen of “chocoladecysten” op de eierstokken).
Naar schatting heeft één op de tien vrouwen in de vruchtbare leeftijd endometriose. Toch duurt het gemiddeld zeven tot tien jaar voordat de juiste diagnose wordt gesteld. Veel vrouwen lopen jarenlang rond met ernstige klachten die niet serieus worden genomen of worden afgedaan als “normale menstruatiepijn”. Endometriose is echter veel meer dan buikpijn — het is een systemische aandoening die het hele lichaam kan beïnvloeden.
Symptomen van endometriose
De symptomen van endometriose variëren sterk per vrouw. Sommige vrouwen hebben ernstige klachten bij minimale endometriose, terwijl anderen nauwelijks symptomen ervaren bij uitgebreide endometriose.
| Symptoom | Toelichting |
|---|---|
| Ernstige menstruatiepijn (dysmenorroe) | Hevige, krampende pijn in de onderbuik, die kan uitstralen naar rug en benen. Vaak al dagen voor de menstruatie beginnend en niet of onvoldoende reagerend op gewone pijnstillers. |
| Chronische bekkenpijn | Aanhoudende pijn in het bekken, ook buiten de menstruatie. Kan verergeren bij ovulatie, bij lichamelijke inspanning of bij langdurig staan of zitten. |
| Pijn bij gemeenschap (dyspareunie) | Diepe pijn tijdens of na seksueel contact, vooral bij diepe penetratie. Kan de intieme relatie sterk beïnvloeden. |
| Onvruchtbaarheid | Ongeveer 30–50% van de vrouwen met endometriose ervaart vruchtbaarheidsproblemen. Verklevingen kunnen eileiders blokkeren en de kwaliteit van eicellen aantasten. |
| Hevige menstruatie (menorragie) | Overvloedig bloedverlies, langdurige menstruatie of tussentijds bloedverlies. |
| Darmklachten | Opgeblazen gevoel, buikkrampen, obstipatie of diarree, vooral rondom de menstruatie. Wordt vaak verward met het prikkelbare darmsyndroom (PDS). |
| Blaasklachten | Pijn bij het plassen, frequente aandrang of bloed in de urine, met name tijdens de menstruatie. |
| Vermoeidheid | Chronische vermoeidheid en uitputting, ook wel “endo-moeheid” genoemd. Gaat vaak gepaard met een algemeen gevoel van malaise. |
| Emotionele klachten | Stress, angst, somberheid en gevoelens van machteloosheid door de chronische pijn en het gebrek aan begrip vanuit de omgeving. |
Stadia van endometriose
Endometriose wordt ingedeeld in vier stadia volgens de classificatie van de American Society for Reproductive Medicine (ASRM). Het stadium zegt iets over de uitgebreidheid, maar niet noodzakelijk over de ernst van de klachten.
| Stadium | Omschrijving | Kenmerken |
|---|---|---|
| Stadium I – Minimaal | Enkele oppervlakkige implantaten | Kleine, geïsoleerde haardjes op het buikvlies of eierstokken. Minimale verklevingen. |
| Stadium II – Mild | Meer en diepere implantaten | Diepere haardjes, mogelijk lichte verklevingen. Kan al aanzienlijke pijn veroorzaken. |
| Stadium III – Matig | Diepe implantaten en cysten | Endometriomen (chocoladecysten) op de eierstokken, duidelijke verklevingen tussen organen. |
| Stadium IV – Ernstig | Uitgebreide diepe endometriose | Grote cysten, ernstige verklevingen, mogelijk betrokkenheid van darmen, blaas en andere organen. Organen kunnen aan elkaar vastgegroeid zijn. |
Oorzaken en risicofactoren
De exacte oorzaak van endometriose is nog niet volledig opgehelderd. Waarschijnlijk spelen meerdere factoren een rol:
| Factor | Toelichting |
|---|---|
| Retrograde menstruatie | Menstruatiebloed stroomt via de eileiders terug naar de buikholte. Dit komt bij de meeste vrouwen voor, maar bij vrouwen met endometriose nestelt het weefsel zich en groeit het door. |
| Immuunsysteem | Een verstoord immuunsysteem slaagt er niet in om het verdwaalde baarmoederslijmvlies op te ruimen, waardoor het zich kan innestelen. |
| Hormonale factoren | Oestrogeendominantie stimuleert de groei van endometrioseweefsel. Een verstoorde hormoonbalans speelt een belangrijke rol. |
| Genetische aanleg | Endometriose komt vaker voor bij vrouwen van wie de moeder of zus ook endometriose heeft. Het risico is 6–9 keer hoger bij eerstegraads familieleden. |
| Ontstekingsreactie | Chronische laaggradige ontsteking in het bekken draagt bij aan pijn, verklevingen en de progressie van de aandoening. |
| Omgevingsfactoren | Blootstelling aan hormoonverstorende stoffen (xenoestrogenen) zoals dioxines, pesticiden en plasticweekmakers kan het risico verhogen. |
Endometriose vanuit de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM)
In de TCM wordt endometriose beschouwd als een complexe aandoening waarbij meerdere pathologische patronen samenkomen. De belangrijkste patronen zijn:
- Bloed-stase (Xue Yu): Het belangrijkste patroon bij endometriose. Bloed stagneert in het bekken en vormt klonters, massa’s en verklevingen. Dit veroorzaakt stekende, vastzittende pijn die verergert bij druk. In TCM-termen “waar pijn is, is stagnatie”.
- Qi-stagnatie (Qi Zhi): Stagnatie van de levensenergie gaat vaak samen met Bloed-stase. Emotionele spanning, frustratie en onderdrukte woede leiden tot belemmerde Qi-stroom, wat bijdraagt aan pijn en een opgeblazen gevoel.
- Koude in de baarmoeder (Han Ning Bao Gong): Koude blokkeert de vrije doorstroming van Bloed en Qi in het bekken. Klachten verergeren bij koude en verbeteren door warmte. Dit patroon gaat gepaard met koude handen en voeten, een koud gevoel in de onderbuik en waterige menstruatie met donkere klonters.
- Lever-Qi stagnatie: De Lever is in de TCM verantwoordelijk voor de vrije doorstroming van Qi en reguleert de menstruatiecyclus. Emotionele stress, frustratie en boosheid verstoren de Leverfunctie, wat leidt tot menstruatiepijn, PMS-klachten, stemmingswisselingen en gespannen borsten.
- Nier-Yang tekort: Een tekort aan Nier-Yang leidt tot onvoldoende warmte in het bekken, verminderde vruchtbaarheid en vermoeidheid. De Nieren zijn in de TCM de basis van de voortplanting.
- Vochtigheid-Hitte (Shi Re): Bij sommige vrouwen speelt Vochtigheid-Hitte een rol, met name wanneer er sprake is van ontstekingen, infecties of geelachtige afscheiding naast de endometriose.
De TCM-behandeling richt zich op het doorbreken van Bloed-stase, het bevorderen van de vrije doorstroming van Qi, het verdrijven van Koude en het versterken van de onderliggende energetische patronen. Door het herstellen van de balans kan het lichaam zichzelf beter reguleren.
Acupunctuur bij endometriose — hoe werkt het?
Acupunctuur biedt meerdere werkingsmechanismen die relevant zijn bij de behandeling van endometriose en bekkenklachten:
| Werkingsmechanisme | Toelichting |
|---|---|
| Pijnverlichting | Acupunctuur stimuleert de aanmaak van endorfine, enkefaline en andere lichaamseigen pijnstillers. Dit vermindert zowel de acute menstruatiepijn als de chronische bekkenpijn. |
| Ontstekingsremming | De behandeling moduleert het immuunsysteem en vermindert de productie van pro-inflammatoire cytokines. Dit remt de chronische ontstekingsreactie die kenmerkend is voor endometriose. |
| Verbeterde doorbloeding | Acupunctuur bevordert de bloedcirculatie in het bekken, waardoor stagnatie vermindert en het weefsel beter gevoed en gezuiverd wordt. |
| Hormoonregulatie | Door invloed op de hypothalamus-hypofyse-ovarium-as helpt acupunctuur de hormoonbalans te herstellen en de oestrogeendominantie te verminderen. |
| Regulatie zenuwstelsel | Acupunctuur activeert het parasympathische zenuwstelsel, waardoor de “vecht-of-vlucht”-respons afneemt en het lichaam in een herstellende modus komt. |
| Spierontspanning | Vermindering van spierspanning en krampen in het bekken, de buik en de onderrug, wat bijdraagt aan minder pijn en beter comfort. |
| Stressreductie | Verlaging van het stresshormoon cortisol en bevordering van diepe ontspanning. Stressvermindering is essentieel omdat chronische stress de klachten verergert. |
| Verbetering slaapkwaliteit | Door pijnverlichting en ontspanning verbetert de slaapkwaliteit, wat bijdraagt aan herstel en veerkracht. |
Behandeltraject
De behandeling van endometriose met acupunctuur is een traject dat wordt afgestemd op uw individuele situatie, klachtenpatroon en menstruatiecyclus.
| Fase | Duur | Focus |
|---|---|---|
| Intakefase | Eerste behandeling | Uitgebreid intakegesprek, TCM-diagnose (tong- en polsdiagnose), vaststellen van het persoonlijke klachtenpatroon en behandeldoelen. Eerste acupunctuurbehandeling. |
| Intensieve fase | 6–10 weken | Wekelijkse behandelingen, gericht op pijnverlichting, doorbreken van Bloed-stase en Qi-stagnatie. Behandelingen worden afgestemd op de fase van de menstruatiecyclus. |
| Onderhoudsfase | 3–6 maanden | Behandelfrequentie wordt afgebouwd naar tweewekelijks en later maandelijks. Focus op het behouden van resultaat en het versterken van de onderliggende constitutie. |
| Cyclus-gebaseerde behandeling | Doorlopend | De behandeling verschilt per cyclusfase: vóór de menstruatie (preventief, Qi bewegen), tijdens de menstruatie (pijnbestrijding, Bloed-stase doorbreken), na de menstruatie (opbouwen, voeden van Bloed en Yin). |
| Evaluatie | Na 3 maanden | Beoordeling van het behandelresultaat: pijnniveau, menstruatiepatroon, energieniveau, vruchtbaarheid en algeheel welbevinden. Bijstelling van het behandelplan indien nodig. |
Wetenschappelijk onderzoek
Meerdere wetenschappelijke studies tonen aan dat acupunctuur effectief kan zijn bij de behandeling van endometriose-gerelateerde pijn. Een systematische review en meta-analyse gepubliceerd in het tijdschrift PLOS ONE concludeerde dat acupunctuur de pijnscores bij dysmenorroe (menstruatiepijn) gerelateerd aan endometriose significant kan verlagen. Studies laten zien dat acupunctuur de concentratie van CA-125 (een ontstekingsmarker bij endometriose) kan verlagen en dat de behandeling de kwaliteit van leven bij vrouwen met endometriose verbetert. Het Cochrane-instituut benadrukt dat aanvullend kwalitatief onderzoek wenselijk is, maar dat de huidige resultaten veelbelovend zijn. Acupunctuur wordt steeds vaker als complementaire behandeling aanbevolen naast de reguliere geneeskunde.
Zelfzorg bij endometriose
Naast acupunctuur kunt u zelf bijdragen aan het verminderen van uw klachten. De volgende zelfzorgtips kunnen helpen:
- Warmtetherapie: Gebruik een warmwaterkruik, warmtekussen of warme (voet)baden om de doorbloeding in het bekken te bevorderen en krampen te verlichten. Warmte is bijzonder effectief bij het TCM-patroon Koude in de baarmoeder.
- Regelmatige beweging: Matige lichaamsbeweging zoals wandelen, zwemmen, yoga of tai chi bevordert de doorstroming van Qi en Bloed en vermindert stagnatie. Vermijd intensieve inspanning tijdens de menstruatie.
- Stressreductie: Chronische stress verergert endometriose. Ontspanningstechnieken zoals meditatie, mindfulness, ademhalingsoefeningen en progressieve spierontspanning kunnen helpen.
- Voldoende rust en slaap: Zorg voor 7–8 uur kwalitatieve slaap. Chronische pijn en vermoeidheid vragen extra herstelperiodes.
- Warmte in voeding: Vermijd koud voedsel en koude dranken, met name rondom de menstruatie. Kies voor warm en voedzaam eten zoals soepen, stoofpotten en gekookte groenten.
- Buik beschermen tegen koude: Houd uw onderbuik en onderrug warm. Draag voldoende kleding en vermijd het zitten op koude oppervlakken.
- Pijnmanagement: Houd een pijndagboek bij om patronen te herkennen. Noteer wanneer de pijn verergert of vermindert en welke factoren hierop van invloed zijn.
- Emotionele steun: Zoek steun bij lotgenoten, een partner of een professional. Endometriose kan isolerend zijn; praten helpt.
Voedingsadvies bij endometriose
Voeding speelt een belangrijke rol bij het beheersen van endometriose. Een anti-inflammatoir dieet kan ontstekingen verminderen en klachten verlichten. Meer informatie over voeding vindt u op onze pagina voedingsadvies.
| Aanbevolen | Vermijden of beperken |
|---|---|
| Omega-3 vetzuren (vette vis zoals zalm, makreel, sardines) | Rood vlees en bewerkt vlees (bevatten arachidonzuur dat ontstekingen bevordert) |
| Groene bladgroenten (spinazie, boerenkool, broccoli) | Geraffineerde suikers en witte bloem (verhogen ontstekingswaarden) |
| Kurkuma en gember (natuurlijke ontstekingsremmers) | Alcohol (belast de lever die oestrogeen moet afbreken) |
| Vezelrijke voeding (volkoren, peulvruchten, groenten) | Caffeïne in grote hoeveelheden (kan pijn verergeren) |
| Fruit met antioxidanten (bessen, granaatappel, sinaasappel) | Zuivelproducten (kunnen bij sommige vrouwen ontstekingen verergeren) |
| Noten en zaden (walnoten, lijnzaad, chiazaad) | Soja in grote hoeveelheden (bevat fyto-oestrogenen) |
| Warme dranken en soepen (bevorderen de circulatie) | Bewerkt voedsel en transvetten (bevorderen ontstekingen) |
| Ijzerrijke voeding (donkergroene groenten, peulvruchten) | Koude en rauwe voeding in grote hoeveelheden (verzwakt volgens TCM de Milt) |
Combinatie met andere behandelingen
Acupunctuur kan uitstekend worden gecombineerd met reguliere medische behandelingen en andere therapieën. Wij adviseren altijd een multidisciplinaire aanpak:
- Gynaecoloog: Medische diagnostiek (echo, laparoscopie), hormonale behandeling en eventueel chirurgisch ingrijpen. Acupunctuur kan de effectiviteit van medische behandelingen ondersteunen en bijwerkingen van hormonale medicatie verminderen.
- Bekkenfysiotherapeut: Gespecialiseerde fysiotherapie voor het bekken richt zich op ontspanning van de bekkenbodemspieren, vermindering van verklevingen en verbetering van de houding. Zeer waardevol bij chronische bekkenpijn en pijn bij gemeenschap.
- Psycholoog of psychotherapeut: Chronische pijn en onvruchtbaarheid kunnen een zware emotionele belasting vormen. Psychologische begeleiding, cognitieve gedragstherapie of EMDR kunnen helpen bij het verwerken van de impact van endometriose op uw leven.
- Diëtist: Een gespecialiseerde diëtist kan u begeleiden bij het samenstellen van een anti-inflammatoir voedingspatroon dat aansluit bij uw persoonlijke situatie.
- Huisarts: Uw huisarts is het centrale aanspreekpunt voor de coördinatie van uw zorg en kan doorverwijzen naar specialisten.
Wij werken graag samen met uw behandelend artsen en therapeuten om de best mogelijke zorg te bieden. Acupunctuur bij endometriose wordt door veel zorgverzekeraars vergoed vanuit de aanvullende verzekering. Meer informatie hierover vindt u op onze pagina vergoedingen.
Gerelateerde klachten
Endometriose gaat vaak samen met andere klachten waarvoor acupunctuur eveneens effectief kan zijn:
- Menstruatieklachten — onregelmatige, pijnlijke of hevige menstruatie
- Vruchtbaarheidsproblemen — moeite met zwanger worden
- Darmklachten — PDS, obstipatie, opgeblazen gevoel
- Maagklachten — misselijkheid, spijsverteringsproblemen
- Chronische vermoeidheid — uitputting en energietekort
- Stress en spanning — emotionele overbelasting
- Slaapproblemen — moeite met inslapen of doorslapen door pijn
- Overgangsklachten — endometriose kan tot de overgang klachten blijven geven