Acupunctuur bij PCOS
Acupunctuur bij PCOS (Polycysteus Ovarium Syndroom) biedt een effectieve, natuurlijke aanpak voor vrouwen die te maken hebben met hormonale disbalans, onregelmatige menstruatie en vruchtbaarheidsproblemen. Bij Praktijk ter Horst in Zutphen en Zelhem behandelen wij vrouwen met PCOS op basis van de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM). PCOS treft naar schatting één op de tien vrouwen in de vruchtbare leeftijd en is daarmee een van de meest voorkomende hormonale aandoeningen. Toch blijft het syndroom vaak lang onontdekt, omdat de symptomen sterk kunnen wisselen per persoon. Acupunctuur richt zich niet alleen op de klachten, maar ook op de onderliggende oorzaken — met als doel het hormonale evenwicht op een natuurlijke manier te herstellen.
Wat is PCOS?
PCOS — voluit Polycysteus Ovarium Syndroom — is een hormonale aandoening waarbij de eierstokken (ovaria) vergroot zijn en meerdere kleine cystes bevatten. Deze cyste-achtige follikels zijn eigenlijk onrijpe eiblaasjes die niet volledig tot ontwikkeling komen, waardoor de eisprong (ovulatie) uitblijft of onregelmatig verloopt. Het syndroom gaat gepaard met een verstoorde balans van geslachtshormonen: er is vaak sprake van verhoogde androgenen (mannelijke hormonen), een afwijkende LH/FSH-verhouding en een verminderde gevoeligheid voor insuline.
Insulineresistentie speelt bij veel vrouwen met PCOS een centrale rol. Door de verminderde insulinegevoeligheid produceert het lichaam meer insuline, wat op zijn beurt de aanmaak van androgenen in de eierstokken stimuleert. Dit leidt tot een vicieuze cirkel van hormonale disbalans, gewichtstoename en verdere verstoring van de cyclus. Hoewel PCOS niet geneesbaar is, kunnen de symptomen met de juiste aanpak aanzienlijk verminderen. Acupunctuur vormt hierbij een waardevolle ondersteuning, zowel als zelfstandige behandeling als in combinatie met reguliere geneeskunde.
Symptomen van PCOS
De klachten bij PCOS zijn zeer divers en variëren van vrouw tot vrouw. Niet iedere vrouw ervaart alle symptomen, en de ernst kan sterk wisselen. De meest voorkomende symptomen zijn:
| Symptoom | Toelichting |
|---|---|
| Onregelmatige menstruatie | Cyclus langer dan 35 dagen, wisselende cyclusduur of volledig uitblijven van de menstruatie (amenorroe/oligomenorroe) |
| Overmatige beharing (hirsutisme) | Haargroei op plaatsen die typisch zijn voor mannen, zoals gezicht, borst, buik en rug — veroorzaakt door verhoogde androgenen |
| Acne en huidproblemen | Hardnekkige acne, vettige huid en andere huidklachten als gevolg van hormonale schommelingen |
| Gewichtstoename | Moeizaam gewichtsverlies en neiging tot overgewicht, met name rond de buik, door insulineresistentie |
| Vruchtbaarheidsproblemen | Moeite met zwanger worden door onregelmatige of uitblijvende eisprong |
| Haaruitval | Dunner wordend haar op het hoofd (androgenetische alopecia) door verhoogde mannelijke hormonen |
| Stemmingswisselingen | Prikkelbaarheid, somberheid, angstgevoelens en stress als gevolg van hormonale disbalans |
| Vermoeidheid | Chronische vermoeidheid en energietekort, mede door verstoorde bloedsuikerspiegel en slaapproblemen |
Oorzaken en risicofactoren
De exacte oorzaak van PCOS is nog niet volledig opgehelderd, maar er zijn meerdere factoren die bijdragen aan het ontstaan en in stand houden van het syndroom:
| Factor | Toelichting |
|---|---|
| Hormonale disbalans | Verhoogde spiegels van LH (luteïniserend hormoon) en androgenen, verlaagd FSH (follikelstimulerend hormoon), waardoor eiblaasjes niet volledig rijpen |
| Insulineresistentie | Verminderde gevoeligheid voor insuline leidt tot verhoogde insulineproductie, wat de androgeenproductie in de eierstokken stimuleert en gewichtstoename bevordert |
| Erfelijkheid | Genetische aanleg speelt een belangrijke rol; PCOS komt vaker voor bij vrouwen van wie moeder of zussen ook het syndroom hebben |
| Overgewicht | Vetweefsel produceert oestrogeen en versterkt insulineresistentie, waardoor de hormonale disbalans toeneemt |
| Chronische stress | Langdurige stress verhoogt cortisol, wat de HPO-as (hypothalamus-hypofyse-ovarium-as) verstoort en de hormoonhuishouding verder ontregelt |
| Laaggradige ontsteking | Vrouwen met PCOS vertonen vaak verhoogde ontstekingswaarden, wat de eierstokken aanzet tot extra androgeenproductie |
Diagnose van PCOS
De diagnose PCOS wordt doorgaans gesteld aan de hand van de Rotterdam-criteria. Wanneer minimaal twee van de volgende drie kenmerken aanwezig zijn, kan de diagnose worden gesteld:
- Oligo- of anovulatie: onregelmatige of uitblijvende eisprong, zich uitend in onregelmatige of afwezige menstruatie
- Klinisch of biochemisch hyperandrogenisme: zichtbare verschijnselen van verhoogde mannelijke hormonen (hirsutisme, acne) of verhoogde androgeenwaarden in het bloed
- Polycysteuze ovaria op echo: twaalf of meer follikels per eierstok en/of een vergroot ovariumvolume, zichtbaar op een echografie
Aanvullend bloedonderzoek omvat meestal de bepaling van LH, FSH, testosteron, DHEA-S, oestradiol, schildklierhormonen, nuchtere glucose, insuline en HbA1c. Het is belangrijk dat andere aandoeningen met vergelijkbare symptomen — zoals schildklieraandoeningen of bijnierproblematiek — worden uitgesloten.
PCOS vanuit de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM)
Binnen de TCM wordt PCOS niet als één uniform ziektebeeld beschouwd, maar als een samenspel van verschillende energetische patronen die per vrouw kunnen verschillen. De behandeling is daarom altijd individueel afgestemd. De meest voorkomende TCM-patronen bij PCOS zijn:
- Nier-Yang tekort: de Nieren vormen in de TCM de basis van de voortplanting. Een tekort aan Nier-Yang kan leiden tot een trage stofwisseling, koude handen en voeten, vermoeidheid, lage rugklachten en een verstoorde cyclus. De eierstokken ontvangen onvoldoende warmte om follikels tot rijping te brengen.
- Milt-Qi tekort: de Milt is verantwoordelijk voor de omzetting van voedsel in energie (Qi). Bij een zwakke Milt-functie ontstaat Vochtigheid in het lichaam, wat zich kan uiten in gewichtstoename, een opgezet gevoel, vermoeidheid en slijmophoping — vergelijkbaar met insulineresistentie in de westerse geneeskunde.
- Lever-Qi stagnatie: de Lever zorgt voor de vrije doorstroming van Qi in het lichaam. Emotionele spanning, stress en frustratie kunnen leiden tot stagnatie, wat zich uit in stemmingswisselingen, gespannenheid, pijnlijke menstruatie en een onregelmatige cyclus.
- Vochtigheid en Slijm (Tan) ophoping: wanneer de Milt en Nieren het vocht onvoldoende kunnen verwerken, ontstaat ophoping van Slijm. In de TCM worden de cystes op de eierstokken gezien als een manifestatie van Slijm. Dit patroon gaat vaak gepaard met overgewicht, een zwaar gevoel en troebel denken.
- Bloed-stase: langdurige stagnatie van Qi en ophoping van Slijm kunnen leiden tot Bloed-stase, wat de doorbloeding van de baarmoeder en eierstokken belemmert. Dit patroon is vooral relevant bij vruchtbaarheidsproblemen en pijnlijke menstruatie met donkere stolsels.
Door middel van een uitgebreide TCM-diagnose — inclusief pols- en tongdiagnose — bepaalt de acupuncturist welke patronen bij u overheersen en stelt een persoonlijk behandelplan op.
Acupunctuur bij PCOS — hoe werkt het?
Acupunctuur werkt bij PCOS via verschillende fysiologische mechanismen. Door het plaatsen van fijne naalden op specifieke acupunctuurpunten worden processen in het lichaam gestimuleerd die bijdragen aan het herstel van de hormonale balans:
| Werkingsmechanisme | Toelichting |
|---|---|
| Hormoonregulatie | Acupunctuur beïnvloedt de hypothalamus-hypofyse-ovarium-as (HPO-as) en draagt bij aan het normaliseren van LH-, FSH- en androgeenspiegels. Dit bevordert de follikelrijping en het herstel van een regelmatige cyclus. |
| Insulinegevoeligheid | Behandeling kan de gevoeligheid voor insuline verbeteren, waardoor de bloedsuikerspiegel stabieler wordt en de androgeenproductie in de eierstokken afneemt. |
| Stressreductie | Acupunctuur activeert het parasympathisch zenuwstelsel, verlaagt cortisol en bèta-endorfinen worden vrijgemaakt. Dit vermindert de negatieve invloed van stress op de hormoonhuishouding. |
| Doorbloeding | Verbetering van de bloedcirculatie naar de baarmoeder en eierstokken, wat de kwaliteit van het baarmoederslijmvlies en de follikelontwikkeling ten goede komt. |
| Ovulatie | Door het cumulatieve effect van hormoonregulatie, verbeterde doorbloeding en stressreductie kan acupunctuur bijdragen aan het herstel van regelmatige eisprongen. |
| Ontstekingsremming | Acupunctuur heeft een modulerend effect op het immuunsysteem en kan laaggradige ontsteking verminderen, een belangrijke factor bij PCOS. |
Behandeltraject
Een acupunctuurbehandeling bij PCOS is een traject dat tijd en regelmaat vraagt. De duur en frequentie worden afgestemd op uw persoonlijke situatie en doelen:
| Fase | Duur | Frequentie | Doel |
|---|---|---|---|
| Intensieve fase | 6–8 weken | 1–2x per week | Balanceren van het hormoonstelsel, verminderen van acute klachten, verbeteren van energieniveau en slaap |
| Opbouwfase | 2–3 maanden | 1x per week tot 1x per 2 weken | Stabiliseren van de menstruatiecyclus, ondersteunen van ovulatie, versterken van onderliggende orgaansystemen (Nier, Milt, Lever) |
| Onderhoudsfase | Doorlopend | 1x per 3–4 weken | Behouden van bereikte resultaten, seizoensgebonden afstemming, ondersteuning bij vruchtbaarheidstraject of andere doelen |
| Cyclus-gerichte behandeling | Per cyclus | Afgestemd op cyclusfase | Bij actieve kinderwens: behandeling op specifieke momenten in de cyclus om follikelrijping en ovulatie te bevorderen |
De meeste vrouwen ervaren na 3 tot 6 maanden behandeling duidelijke verbetering van hun klachten. Bij een kinderwens adviseren wij minimaal 3 maanden behandeling vóór de conceptie, omdat de rijping van een eicel circa 90 dagen duurt.
Wetenschappelijk onderzoek
Er is groeiend wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van acupunctuur bij PCOS. Baanbrekend onderzoek van professor Elisabet Stener-Victorin (Universiteit van Göteborg) toont aan dat acupunctuur de sympathische zenuwactiviteit in de eierstokken kan verminderen, wat leidt tot verlaging van testosteronspiegels en verbetering van de ovulatie. Diverse klinische studies laten zien dat acupunctuur bijdraagt aan het normaliseren van de LH/FSH-verhouding, het verbeteren van insulinegevoeligheid en het herstellen van regelmatige menstruatiecycli. Een meta-analyse uit 2019 bevestigt dat acupunctuur de ovulatiefrequentie bij vrouwen met PCOS significant kan verhogen. Deze bevindingen ondersteunen het gebruik van acupunctuur als aanvullende behandeling bij PCOS, in lijn met de richtlijnen van de Nederlandse Vereniging voor Acupunctuur (NVA).
Zelfzorg bij PCOS
Naast acupunctuur kunt u zelf veel doen om uw hormonale balans te ondersteunen. De volgende leefstijladviezen versterken het effect van de behandeling:
- Regelmatig bewegen: matige lichaamsbeweging zoals wandelen, zwemmen of yoga verbetert de insulinegevoeligheid en ondersteunt het gewichtsbeheer
- Stressreductie: integreer ontspanningstechnieken zoals meditatie, ademhalingsoefeningen of mindfulness in uw dagelijkse routine — chronische stress verergert PCOS-symptomen
- Voldoende slaap: streef naar 7–9 uur slaap per nacht; slaaptekort verstoort de hormoonbalans en verhoogt insulineresistentie. Lees meer op onze pagina over slaapproblemen
- Gezond gewicht: al 5–10% gewichtsverlies kan de symptomen aanzienlijk verbeteren en de vruchtbaarheid bevorderen
- Warmte voor de onderbuik: vanuit TCM-perspectief helpt warmte om de Nier-Yang te ondersteunen; gebruik een warmwaterkruik of warm kussen op de onderbuik
- Vermijd koude voeding: beperk rauw voedsel, ijskoude dranken en zuivel — deze belasten volgens de TCM de Milt en bevorderen Vochtigheid
- Beperk blootstelling aan hormoonverstorende stoffen: kies voor BPA-vrije verpakkingen, natuurlijke verzorgingsproducten en biologische voeding waar mogelijk
Voedingsadvies bij PCOS
Voeding speelt een cruciale rol bij het beheersen van PCOS, met name vanwege de relatie met insulineresistentie. Een bewust voedingspatroon kan de bloedsuikerspiegel stabiliseren, ontsteking verminderen en het hormonale evenwicht ondersteunen. Lees ook onze uitgebreide pagina over voeding en acupunctuur.
| Categorie | Aanbevolen | Vermijden of beperken |
|---|---|---|
| Koolhydraten | Volkoren granen, zoete aardappel, peulvruchten, quinoa — voeding met lage glycemische index | Witte rijst, wit brood, pasta, gebak, suikerhoudende producten |
| Eiwitten | Vis (met name vette vis voor omega-3), peulvruchten, eieren, noten, biologisch vlees in kleine hoeveelheden | Bewerkt vlees, gefrituurde eiwitten |
| Vetten | Olijfolie, avocado, noten, zaden, vette vis — ontstekingsremmende vetzuren | Transvetten, gefrituurde producten, margarine, bewerkte snacks |
| Groente en fruit | Bladgroente, broccoli, bloemkool (kruisbloemige groenten ondersteunen oestrogeenmetabolisme), bessen | Gedroogd fruit, vruchtensappen, tropisch fruit in grote hoeveelheden |
| Dranken | Water, groene thee, specerijenthee (kaneel, kurkuma), bouillon | Frisdrank, vruchtensap, alcohol, overmatig cafeïne |
Tip: kaneel kan de insulinegevoeligheid verbeteren. Voeg een theelepel kaneelpoeder toe aan uw ontbijt of warme drank.
Combinatie met andere behandelingen
Acupunctuur bij PCOS werkt uitstekend als aanvulling op reguliere medische zorg. Een multidisciplinaire aanpak levert vaak de beste resultaten op:
- Gynaecoloog: voor diagnostiek, hormonale behandeling (zoals anticonceptie of ovulatie-inductie) en begeleiding bij een kinderwens of vruchtbaarheidstraject
- Diëtist: voor een persoonlijk voedingsplan gericht op insulineresistentie en gezond gewichtsbeheer
- Huisarts: als eerste aanspreekpunt voor verwijzing, bloedonderzoek en monitoring van uw gezondheid
- Psycholoog: voor ondersteuning bij de emotionele impact van PCOS, met name bij stemmingsklachten, zelfbeeldproblemen of stress gerelateerd aan vruchtbaarheidsproblematiek
- Fysiotherapeut of bewegingscoach: voor begeleiding bij het opbouwen van een passend beweegprogramma dat de insulinegevoeligheid verbetert
Wij werken graag samen met uw behandelend arts of specialist om de acupunctuurbehandeling optimaal af te stemmen op uw totale zorgtraject.