Acupunctuur bij PCOS
Acupunctuur bij PCOS (Polycysteus Ovarium Syndroom) biedt een effectieve, natuurlijke aanpak voor vrouwen die te maken hebben met hormonale onbalans, onregelmatige menstruatie en vruchtbaarheidsproblemen. Bij Praktijk ter Horst in Zutphen en Zelhem behandelen wij vrouwen met PCOS op basis van de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCG). PCOS treft naar schatting één op de tien vrouwen in de vruchtbare leeftijd en is daarmee een van de meest voorkomende hormonale aandoeningen. Toch blijft het syndroom vaak lang onontdekt, omdat de klachten sterk kunnen verschillen per persoon. Acupunctuur richt zich niet alleen op de klachten, maar ook op de onderliggende oorzaken — met als doel het hormonale evenwicht op een natuurlijke manier te herstellen.
Wat is PCOS?
PCOS — voluit Polycysteus Ovarium Syndroom — is een hormonale aandoening waarbij de eierstokken vergroot zijn en meerdere kleine blaasjes bevatten. Dit zijn onrijpe eiblaasjes die niet volledig tot ontwikkeling komen, waardoor de eisprong uitblijft of onregelmatig verloopt. Bij PCOS zijn de hormonen uit balans: er zijn te veel mannelijke hormonen en de gevoeligheid voor insuline is verminderd.
Die verminderde insulinegevoeligheid speelt bij veel vrouwen een centrale rol. Het lichaam maakt daardoor meer insuline aan, wat op zijn beurt de mannelijke hormonen in de eierstokken verder verhoogt. Dit leidt tot een vicieuze cirkel van hormonale onbalans, gewichtstoename en verdere verstoring van de cyclus. Hoewel PCOS niet te genezen is, kunnen de klachten met de juiste aanpak aanzienlijk verminderen. Acupunctuur is hierbij een waardevolle ondersteuning, zowel op zichzelf als naast reguliere medische zorg.
Symptomen van PCOS
De klachten bij PCOS zijn zeer divers en verschillen van vrouw tot vrouw. Niet iedereen ervaart alle symptomen, en de ernst kan sterk wisselen:
| Klacht | Wat houdt het in? |
|---|---|
| Onregelmatige menstruatie | Een cyclus langer dan 35 dagen, wisselende cyclusduur of het volledig uitblijven van de menstruatie |
| Overmatige haargroei | Haargroei op plaatsen die typisch zijn voor mannen, zoals gezicht, borst, buik en rug — veroorzaakt door te veel mannelijke hormonen |
| Acne en huidproblemen | Hardnekkige acne, een vette huid en andere huidklachten door hormoonschommelingen |
| Gewichtstoename | Moeizaam afvallen en een neiging tot overgewicht, met name rond de buik, door verminderde insulinegevoeligheid |
| Moeite met zwanger worden | Onregelmatige of uitblijvende eisprong maakt zwanger worden moeilijker |
| Haaruitval | Dunner wordend haar op het hoofd door te veel mannelijke hormonen |
| Stemmingswisselingen | Prikkelbaarheid, somberheid, angstgevoelens en stress door de hormonale onbalans |
| Vermoeidheid | Chronische vermoeidheid en energietekort, mede door een wisselende bloedsuikerspiegel en slaapproblemen |
Oorzaken en risicofactoren
De exacte oorzaak van PCOS is nog niet volledig bekend, maar meerdere factoren dragen bij aan het ontstaan en in stand houden van het syndroom:
| Factor | Wat gebeurt er? |
|---|---|
| Hormonen uit balans | Te veel mannelijke hormonen en een verstoorde verhouding tussen de hormonen die de eisprong aansturen, waardoor eiblaasjes niet goed rijpen |
| Verminderde insulinegevoeligheid | Het lichaam reageert minder goed op insuline, waardoor er meer insuline wordt aangemaakt — dit stimuleert de aanmaak van mannelijke hormonen en bevordert gewichtstoename |
| Erfelijkheid | PCOS komt vaker voor als je moeder of zussen het ook hebben |
| Overgewicht | Vetweefsel verstoort de hormoonbalans en versterkt de verminderde insulinegevoeligheid |
| Chronische stress | Langdurige stress verhoogt het stresshormoon cortisol, wat de hormoonhuishouding verder ontregelt |
| Lichte ontstekingen | Vrouwen met PCOS hebben vaak verhoogde ontstekingswaarden in het bloed, wat de eierstokken aanzet tot extra aanmaak van mannelijke hormonen |
Diagnose van PCOS
De diagnose PCOS wordt gesteld aan de hand van drie criteria. Wanneer minimaal twee van de volgende drie kenmerken aanwezig zijn, kan de diagnose worden gesteld:
- Onregelmatige of uitblijvende eisprong: zichtbaar als een onregelmatige of uitblijvende menstruatie
- Te veel mannelijke hormonen: zichtbaar als overmatige haargroei of acne, of meetbaar via bloedonderzoek
- Meerdere blaasjes op de eierstokken: zichtbaar op een echo, waarbij de eierstokken vergroot zijn en veel kleine onrijpe blaasjes bevatten
Aanvullend bloedonderzoek kijkt naar hormoonwaarden, bloedsuiker en schildklierfunctie. Het is belangrijk dat andere aandoeningen met vergelijkbare klachten — zoals schildklierproblemen — eerst worden uitgesloten.
PCOS vanuit de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCG)
In de traditionele Chinese geneeskunde wordt PCOS niet als één aandoening gezien, maar als een samenspel van verschillende verstoringen die per vrouw kunnen verschillen. De behandeling is daarom altijd persoonlijk afgestemd. De meest voorkomende patronen bij PCOS zijn:
- Onvoldoende basisenergie: de nieren vormen in de Chinese geneeskunde de basis van de voortplanting. Een tekort aan nierenergie kan leiden tot een trage stofwisseling, koude handen en voeten, vermoeidheid, lage rugklachten en een verstoorde cyclus. De eierstokken krijgen onvoldoende warmte om eiblaasjes tot rijping te brengen.
- Verzwakte spijsvertering: een zwakke spijsvertering zorgt ervoor dat vocht en overtollige stoffen zich ophopen in het lichaam. Dit uit zich in gewichtstoename, een opgezet gevoel en vermoeidheid — vergelijkbaar met verminderde insulinegevoeligheid in de westerse geneeskunde.
- Vastgelopen energie door stress: emotionele spanning en stress belemmeren de vrije energiestroom in het lichaam. Dit uit zich in stemmingswisselingen, gespannenheid, pijnlijke menstruatie en een onregelmatige cyclus.
- Ophoping van vocht en slijm: wanneer de spijsvertering en nieren vocht onvoldoende kunnen verwerken, hopen overtollige stoffen zich op. De cystes op de eierstokken worden in de Chinese geneeskunde gezien als een uiting hiervan. Dit patroon gaat vaak gepaard met overgewicht en een zwaar, log gevoel.
- Vastgelopen bloed: langdurige stagnatie kan de doorbloeding van de baarmoeder en eierstokken belemmeren. Dit patroon speelt vooral een rol bij vruchtbaarheidsproblemen en pijnlijke menstruatie met donkere stolsels.
Via een uitgebreid intakegesprek — waarbij we ook naar je tong kijken en je pols voelen — bepalen we welke patronen bij jou het meest op de voorgrond staan en stellen we een persoonlijk behandelplan op.
Acupunctuur bij PCOS — hoe werkt het?
Acupunctuur werkt bij PCOS via verschillende wegen die bijdragen aan het herstel van de hormonale balans:
| Hoe werkt het? | Wat doet het? |
|---|---|
| Hormonen in balans | Acupunctuur heeft invloed op de hormoonhuishouding en helpt de verhouding tussen de hormonen te normaliseren. Dit bevordert de follikelrijping en het herstel van een regelmatige cyclus. |
| Betere insulinegevoeligheid | Behandeling kan de gevoeligheid voor insuline verbeteren, waardoor de bloedsuikerspiegel stabieler wordt en de aanmaak van mannelijke hormonen afneemt. |
| Stress verminderen | Acupunctuur zet het lichaam van "aan" naar "ontspanning" en verlaagt het stresshormoon cortisol. Dit vermindert de negatieve invloed van stress op de hormoonhuishouding. |
| Betere doorbloeding | Verbeterde bloedcirculatie naar de baarmoeder en eierstokken ondersteunt de follikelontwikkeling en de kwaliteit van het baarmoederslijmvlies. |
| Eisprong ondersteunen | Door het samenspel van hormoonbalans, betere doorbloeding en stressvermindering kan acupunctuur bijdragen aan het herstel van regelmatige eisprongen. |
| Ontstekingen verminderen | Acupunctuur kalmeert het afweersysteem en kan lichte ontstekingen verminderen, een belangrijke factor bij PCOS. |
Behandeltraject
Een acupunctuurbehandeling bij PCOS is een traject dat tijd en regelmaat vraagt. De duur en frequentie worden afgestemd op jouw persoonlijke situatie en doelen:
| Fase | Duur | Frequentie | Wat doen we? |
|---|---|---|---|
| Intensieve fase | 6–8 weken | 1–2× per week | Hormonen in balans brengen, acute klachten verminderen, energieniveau en slaap verbeteren |
| Opbouwfase | 2–3 maanden | 1× per week tot 1× per 2 weken | Cyclus stabiliseren, eisprong ondersteunen, onderliggende conditie versterken |
| Onderhoudsfase | Doorlopend | 1× per 3–4 weken | Bereikte resultaten vasthouden en ondersteuning bieden bij een vruchtbaarheidstraject of andere doelen |
| Cyclusgerichte behandeling | Per cyclus | Afgestemd op cyclusfase | Bij een actieve kinderwens: behandeling op specifieke momenten in de cyclus om de eisprong te bevorderen |
De meeste vrouwen ervaren na 3 tot 6 maanden behandeling duidelijke verbetering van hun klachten. Bij een kinderwens adviseren wij minimaal 3 maanden behandeling vóór de conceptie, omdat de rijping van een eicel circa 90 dagen duurt.
Wetenschappelijk onderzoek
Er is groeiend wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van acupunctuur bij PCOS. Onderzoek toont aan dat acupunctuur de activiteit van de eierstokken kan normaliseren, wat leidt tot verlaging van mannelijke hormonen en verbetering van de eisprong. Verschillende studies laten zien dat acupunctuur bijdraagt aan een regelmatigere cyclus en een betere insulinegevoeligheid. Uit een overzichtsstudie uit 2019 blijkt dat acupunctuur de eisprong bij vrouwen met PCOS significant vaker op gang brengt. Deze bevindingen ondersteunen het gebruik van acupunctuur als aanvullende behandeling bij PCOS, in lijn met de richtlijnen van de Nederlandse Vereniging voor Acupunctuur (NVA).
Wat kun je zelf doen?
Naast acupunctuur kun je zelf veel doen om je hormonale balans te ondersteunen. De volgende leefstijladviezen versterken het effect van de behandeling:
- Regelmatig bewegen: rustige beweging zoals wandelen, zwemmen of yoga verbetert de insulinegevoeligheid en helpt bij het op gewicht blijven
- Stress verminderen: gebruik ontspanningstechnieken zoals meditatie, ademhalingsoefeningen of mindfulness — chronische stress verergert PCOS-klachten
- Voldoende slaap: streef naar 7–9 uur slaap per nacht; te weinig slaap verstoort de hormoonbalans en vermindert de insulinegevoeligheid. Lees meer op onze pagina over slaapproblemen
- Gezond gewicht: al 5–10% gewichtsverlies kan de klachten aanzienlijk verbeteren en de vruchtbaarheid bevorderen
- Warmte voor de onderbuik: warmte ondersteunt de doorbloeding van de eierstokken; een warmwaterkruik of warmtekussen op de onderbuik kan helpen
- Vermijd koude voeding: beperk rauw voedsel en ijskoude dranken — deze belasten volgens de Chinese geneeskunde de spijsvertering
- Beperk hormoonverstorende stoffen: kies waar mogelijk voor BPA-vrije verpakkingen, natuurlijke verzorgingsproducten en biologische voeding
Combinatie met andere behandelingen
Acupunctuur bij PCOS werkt uitstekend als aanvulling op reguliere medische zorg. Een gecombineerde aanpak levert vaak de beste resultaten:
- Gynaecoloog: voor diagnostiek, hormonale behandeling en begeleiding bij een kinderwens of vruchtbaarheidstraject
- Diëtist: voor een persoonlijk voedingsplan gericht op insulinegevoeligheid en gezond gewichtsbeheer
- Huisarts: als eerste aanspreekpunt voor verwijzing, bloedonderzoek en het bewaken van je gezondheid
- Psycholoog: voor ondersteuning bij de emotionele impact van PCOS, met name bij stemmingsklachten of stress rondom vruchtbaarheidsproblemen
- Fysiotherapeut of bewegingscoach: voor begeleiding bij het opbouwen van een passend beweegprogramma dat de insulinegevoeligheid verbetert
We werken graag samen met jouw behandelend arts of specialist om de acupunctuurbehandeling optimaal af te stemmen op jouw totale zorgtraject.